گفتوگۆی لاوێکی شیعه‌ له‌گه‌ڵ علّامه کاکه احمد مفتی زاده

گفتوگۆی لاوێکی شیعه‌ له‌گه‌ڵ علّامه کاکه احمد مفتی زاده

 

goftego

باسه‌که‌مان به‌ناوی خوا ده‌ست پێده‌که‌ین.

پرسیار: ئه‌و پرسیارانه‌ی له‌ ئێوه‌ ده‌پرسم باوه‌ڵامه‌کانیان کورت بن…هه‌روه‌ها تا سه‌باره‌ت به‌بابه‌تێک روونکردنه‌وه‌م داوا نه‌کرد روونکردنه‌وه‌ مه‌ده‌ن! ببورن …

وه‌ڵام: ته‌مه‌نا ئه‌که‌م به‌چاوان ئه‌وه‌ شیوازی گفتوگۆیه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌، هه‌ر جۆرێ که‌ ئیوه‌ ئه‌تانه‌وێ.

سه‌ره‌تا به‌خوا ده‌ست پێده‌که‌ین.

پرسیار: ئایا ئێوه‌ خوا ده‌ناسن؟؟

وه‌ڵام: ناسینێ که‌ له‌ توانای ئینسانێکی ئاسایدا بێت، به‌ڵێ.

پرسیار: ئێوه حه‌زره‌تی محمد، ‌به‌کام پێوانه‌یه‌ ده‌یناسن؟

وه‌ڵام: به‌ پێوانه‌ی ئینسانێک…

پرسیار: نا، به‌کام پێوانه‌یه‌؟

وه‌ڵام پێوانه‌یه‌ک که‌هه‌مانه‌ بۆ ئینسانگه‌لێک که‌له‌لایه‌ن خواوه‌ مامور‌ێتیان پێیه‌ده‌درێت بۆ رێنمایی و په‌روه‌ردرکردنی خه‌ڵک. ته‌نها پێوانه‌یه‌ک بۆ ناسینی پێغه‌مبه‌ران هه‌ر ئه‌مه‌یه‌.

پرسیار: کێ محمدی به‌ تۆ ناساند؟.

وه‌ڵام: محمد، یه‌که‌م لاسایی کردنه‌وه‌، وه‌ک هه‌موومان که‌ مۆسڵمانێتیمان له‌ خێزانه‌وه‌ ده‌ست پێده‌کات، پاشان به‌خوێنده‌واری و که‌مێ زانیاری په‌یدا کردن، لێکۆڵینه‌وه‌ و خوێندنه‌وه‌کانی خۆم بۆ کتێبه‌کان له‌هه‌مووشیان گرنگتر له‌ قورئانه‌وه.

پرسیار: ئێوه‌ کاتێ نوێژ ده‌خوێنن چی له‌خوا داوا ده‌که‌ن ؟ به‌یارمه‌تی: بۆچی نوێژ ده‌خوێنن؟

وه‌ڵام : ئه‌ها، منیش هه‌ر ده‌مویست پێشناز بکه‌م که‌ باپرسیاره‌کانتان گشتی تر بن، نوێژ ته‌نها بریتی نیه‌ له‌وه‌ که‌ ئێمه‌ له‌خوا چی داوا ده‌که‌ین {پرسیارکه‌ر، به‌ڵێ بۆچی نوێژ ئه‌که‌ن؟} چونکه‌ فه‌رمووتان وه‌ڵامه‌کان کورت بن، به‌ کورتی عه‌رزتان ئه‌که‌م. من هه‌ستم کرد که‌ بوون دولایه‌نه‌یه‌، هه‌ریه‌ک له‌م لایه‌نانه به‌جیا پێویستیان به‌ئاگا لێبوون و‌ چاودێری و په‌روه‌رده‌کردن هه‌یه،‌ بۆ په‌روه‌رده‌کردنی له‌شم ئه‌وه‌ی که‌ پێویستی ته‌نه‌ بۆی ئاماده‌ ده‌که‌م، بۆ په‌روه‌رده‌ی ره‌وانم، رۆحم ، له‌ نوێژ، له‌ناو ئه‌وانه‌دا، له‌ زۆر شت که‌یه‌کێک له‌وانه‌ نوێژه‌ سوود وه‌رده‌گرم.

پرسیار: که‌ رۆحتان په‌روه‌رده‌ بکه‌ن؟

وه‌ڵام: به‌ڵێ

پرسیار: که‌واته‌ تۆ بۆخۆت نوێژده‌که‌ی؟

وه‌ڵام‌:هه‌ڵبه‌ته‌! به‌دڵنیاییه‌وه‌! منم که‌ پێویستم به‌ نوێژه‌ نه‌ک خوا.

پرسیار :لێره‌دا کاتێ که‌ تۆ خۆت ده‌بینیت، که‌سێ خۆی ببینێت ناتوانێ خوا ببینیێ؟

وه‌ڵام: خۆ بینین دوو مانای هه‌یه‌، یه‌کێکیان به‌ مانای خۆپه‌سه‌نی* ، ئه‌ویتریان به‌رامبه‌ره‌ به‌وه‌ی که‌که‌سێک گه‌ره‌کی بێت سه‌باره‌ت به‌ شتێک زانیاری و زانین به‌ده‌ست بێنێ، نزیکترین سه‌رچاوه‌ش که‌ ها له‌به‌رده‌ست ئینساندا بۆ زانین، خودی ئینسان خۆیه‌تی. که‌واته‌ خۆناسین یا زانین سه‌باره‌ت به‌خۆ، ئه‌و خۆپه‌سه‌ندکردنه‌ نابه‌جێیه‌ نییه‌. به‌ڵکو په‌سه‌ندکراوترین جۆری زانینه‌ ‌که‌رێگایه‌کیشه‌ بۆ خوا ناسین،و ئه‌گه‌ر بتانه‌وێ پاشان راڤه‌ی ده‌که‌م‌، خۆ په‌سه‌نی و خۆناسین دوو شتی جودان. کاتێ که‌ ئینسان له‌ خۆی وورد ده‌بێته‌وه‌ تا خۆی بناسێ، هه‌ر به‌م شێوازه‌ ‌رێگایه‌کی فره‌ باشیش بۆ خوا ناسین ده‌دۆزێته‌وه..

پرسیار: زۆر سوپاس!بفه‌رمون که‌ حه‌زره‌تی مححه‌مه‌د (ص)کاتێ له‌ ژیاندا بوو(ئه‌ڵبه‌ته‌ مردن بۆوان نییه‌، مه‌رگیان ئه‌وان مه‌رگێکی روکه‌شه‌)،وه‌سیه‌تیان کرد یا نا؟

وه‌ڵام: سه‌باره‌ت به‌چی؟

پرسیار: سه‌باره‌ت به‌جێنشین؟

وه‌ڵام: نه‌خێر، مافی ئه‌وه‌ی نه‌بوو که‌ وه‌سیه‌ت بکات.

پرسیار: پاش پیاغه‌مبه‌ر، حه‌قی هه‌ڵبژاردنی جێنشین به‌کێ درا؟

وه‌ڵام: ئه‌رکی اولی الامر بوو.

پرسیار: له‌و کاته‌دا که‌ ده‌فه‌رموون مه‌به‌ست له‌ اولی الامر کێ بوو؟

وه‌ڵام: جگه‌ له‌وه‌ که‌ له‌ قورئاندا هاتووه، که‌ ئه‌وانه‌ که‌سانێکن شاره‌زا و ئاگا له‌ بابه‌ته‌کانی دین و کۆمه‌ڵ‌، رسته‌یه‌ک له‌ حه‌زره‌تی عه‌لی ده‌گێڕینه‌‌وه‌‌، کاتێ که‌ حه‌زره‌تی عه‌لی معاوییه‌ی لادا( ده‌زانین که‌ معاویه‌ چ شێوازێکی ناموسڵمانانه‌ی هه‌بوو به‌رامبه‌ر به‌وان)، نامه‌یه‌کی تانه‌ئامێزی بۆیان نووسی: كێ تۆی هه‌ڵبژاردووه‌؟ چ که‌سانێ تۆیان به‌ڕابه‌ر هه‌ڵبژاردووه‌؟ ـ ئه‌مه‌ش نه‌ک له‌ شێوه‌ی پرسیاردا، به‌ڵکو به‌ تانه ‌و ته‌شه‌ر ـ حه‌زره‌تی علی وه‌ڵامێکی پڕاوپڕی به‌کورتی دایه‌وه، که‌ فه‌رموویانه‌( ووتاری شه‌شه‌م نهج البلاغه‌) ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ ئه‌بوبه‌کر و عومه‌ر و عوسمانیان هه‌ڵبژارد، منیشیان هه‌ڵبژارد، کۆمه‌ڵانی( ئه‌نسار و مهاجرین)، هه‌ر بڕیارێک بده‌ن، بڕیاری ئه‌وان له‌ڵای خوا په‌سه‌نده‌.که‌واته‌ به‌ پێی ئه‌م ده‌ربڕینه‌ ئاشکرایه‌ی حه‌زره‌تی عه‌لی‌، مهاجرین و ئه‌نسار بڕیاریان دا و هۆکانێشی ئاشکران. ئه‌مان‌ بوون که‌ ماوه‌یه‌کی زۆر له‌کێشمه‌کێشه‌کانی کۆمه‌ڵگای ئیسلامیدا، له‌ کێشه‌کاندا له‌گه‌ڵ دوژمنان و له‌ پرس و کێشه‌ جوداکاندا له‌گه‌ڵ پیاغه‌مبه‌ر بوون، ئاگایان له‌ مه‌سه‌له‌کان بوو. ئه‌و که‌سانه‌ی له‌کاتی به‌راتی په‌یامه‌که‌دا له‌ چه‌قی مه‌سه‌له‌کاندا نه‌بوون، نه‌یان ده‌توانی ئه‌و ئاگاداری و زانیینه‌ به‌ده‌ست بێنن، به‌ڵام مهاجرین و ئه‌نسار ئه‌و توانایه‌یان بوو.

پرسیار: سوپاس جه‌ناب ئاغای موفتی زاده، فه‌رمووتان که‌ مهاجر و ئه‌نسار ئه‌وه‌ڵ حه‌زره‌تی ئه‌بوبکریان هه‌ڵبژارد(کاکه‌ ئه‌حمه‌د: وه‌ هه‌روه‌ها دووه‌م و سێیه‌م و چواره‌میش، حه‌زره‌تی عه‌لی ده‌فه‌رموێ) بفه‌رموون که‌ بۆچی له‌ هه‌ڵبژاردنی خه‌لیفه‌ی یه‌که‌مدا راوێژیان به عه‌لی نه‌کرد‌.

وه‌ڵام: مه‌سه‌له‌که‌ به‌و جۆره‌ نییه‌ که‌ راوێژیان پێنه‌کردبێ.

پرسیار: وه‌ ئه‌گه‌ر راوێژیان پێکردوه‌، بۆچی نارازی بوو؟

‌وه‌ڵام: حه‌زره‌تی عه‌لی سه‌باره‌ت به‌م بابه‌ته‌ش روونکردنه‌وه‌ی داوه‌، که‌ رونکردنه‌وه‌که‌یان، به‌بڕوای من له‌هه‌ر روونکردنه‌وه‌ و راڤه‌و بۆچوونێکی تر کامڵتر و دروستتره‌ که‌که‌سانی تر بیکه‌ن. ئه‌و پاش کۆچی دوایی حه‌زره‌تی فاتیمه‌ـ سڵاوی خوایان لێبێت ـ چوون بۆ لای ئه‌بوبه‌کر و فه‌رموویان: ده‌زانی که‌هه‌ست و سۆزی ئینسان به‌رامبه‌ر به‌ کۆستێکی وا گه‌وره‌ چلۆنه‌؟ حه‌زره‌تی ره‌سول په‌یمانی دابوو به‌ فاتیمه‌ که‌پاش مه‌رگی خۆی، ئه‌و یه‌که‌م که‌س ده‌بێت له‌ تایه‌فه‌که‌یان که ده‌گاته‌ لای ئه‌و‌، به‌م هۆیه‌وه‌ ئاشکرا بوو که‌ کاتی مردنی فاتیمه‌ نزیکه‌ و منیش وه‌ک رێزیک بۆ سۆزی ئه‌و نه‌مده‌توانی له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌و تا ئه‌و راده‌یه‌ غه‌مگین بوو، سه‌باره‌ت به‌ جێنشینی ئه‌و باس بکه‌م یا بڕیارێک به‌م، به‌ڵام ئێستا که‌ ئه‌و کۆچیکردووه‌ هاتووم و ده‌زانم که‌ تۆ توانا و شایسته‌گی رابه‌ریی موسڵمانان و خه‌لافه‌تتان هه‌یه‌ و به‌ تۆ( به‌یعه‌ت) ده‌که‌م. به‌یعه‌تی کردو تا ئه‌بوبه‌کر کۆچی کرد له‌گه‌ڵ ئه‌ودا بوو هه‌رگیز رووینه‌داوه‌، مه‌گه‌ر پێویستی کردبێ که‌ له‌پشت سه‌ریه‌وه‌ نوێژ نه‌کات…

پرسیار: ئێوه‌ فه‌رمووتان که‌ عه‌لی ـ علیه‌ السلام‌ ـ فه‌رمووی به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ من نه‌هاتم، مانای ئه‌م قسه‌یه‌ی عه‌لی ـ علیه‌ السلام‌ ـ ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات که‌ خه‌لیفه‌ی یه‌که‌م، داوای له‌و کردوه‌ که‌ بۆچی له‌ شورادا هاوبه‌شیتان نه‌کرد؟ و ئه‌وانیش ئه‌م وه‌ڵامه‌یان فه‌رموو. که‌واته‌ ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی، هه‌ر له‌ قسه‌کانی خۆتانه‌وه،‌ که‌ علی فه‌رموویه‌تی: چونکه‌ حه‌زره‌تی فاتیمه‌ تازییه‌ بار بوو ده‌میست دڵی ئه‌و بده‌مه‌وه نه‌هاتم،‌ ئه‌مه‌ دوولایه‌نی هه‌یه‌، لایه‌نی یه‌که‌م بفه‌رموون، که‌چۆن له‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی ئاوا گرنگدا عه‌لی به‌هۆی هه‌ست و سۆزی هاوسه‌ره‌که‌یه‌وه‌، له‌ حاڵێکدا به‌رژه‌وه‌ندی هه‌زاران و ملیۆنان موسڵمان ره‌نگ بوو به‌ هه‌ڵبژاردنی خه‌لیفه‌یه‌ک ( هه‌روه‌ک و ئێستا ده‌یبینین‌)، گۆرانکاری دروست کردبایه‌، ببوایه‌ هۆی ناکۆکی و جیاوازی فکری و جه‌نگ، چۆن رێی تێده‌چێت، له‌به‌ر خاتری هه‌ستی ژنانه‌ی هاوسه‌ره‌که‌ی له‌ هه‌ڵبژاردنی خه‌لیفه‌دا هاوبه‌ش نه‌بێت؟ ئایا ئه‌مه‌ به‌دوور نازانی له‌ عه‌لییه‌وه‌؟

وه‌ڵام: نه‌خێر، با که‌مێ باسی (اجماع) بکه‌م و روونکردنه‌وه‌ بده‌م تا گرفته‌که‌ چاره‌سه‌ر بێت. ئه‌م(اجماع) ه‌ که‌ له‌پاش کتاب و سوننه‌ته‌وه‌ دێت، هه‌روه‌ک له‌ ئایه‌تدا باسکراوه‌ و راڤه‌م کرد بۆتان، مه‌رج نییه‌ بۆ هه‌موو مه‌سه‌له‌یه‌ک( اولی الامر) هه‌موویان کۆببنه‌وه‌، له‌زه‌مانی ژیانی پێغه‌مبه‌ردا سیسته‌می (اجماع) به‌ فه‌رمانی خوا فێری موسلمانان کرا (شاورهم فی الامر) که‌ له‌ مه‌سه‌له‌کانی کۆمه‌ڵگا له‌گه‌ڵ مهاجرین و ئه‌نسار راوێژ بکات. هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ که‌ خه‌ریک بوو کۆمه‌ڵگا له‌ شاری مه‌دینه‌ دروست ده‌بوو، ئه‌م فه‌رمانه‌ له‌لایه‌ن خواوه گه‌یشته‌ پێغه‌مبه‌رکه‌: گرفتارییه‌کانی کۆمه‌ڵگا با راوێژ له‌گه‌ڵ (اولی الامر‌)، ئه‌وانه‌یان که‌ خاوه‌ن ران، که‌ مهاجرین و ئه‌نسار بوون، چاره‌سه‌ر بکات، له‌گه‌ڵیان راوێژ بکات پاشان بڕیار بدات.به‌ڵام ده‌بینی که‌ پێش ئه‌مه‌ ده‌ستوریکی وا له‌ لایه‌ن خواوه‌ نه‌نێردرا بوو، بۆ؟ هۆی چی بوو؟ به‌ر له‌مه‌ مه‌سه‌له‌که‌ په‌روه‌ردکردنی که‌سایه‌تی ئینسانی تاکه‌کان بوو، په‌روه‌رده‌کردنی رۆحی، په‌روه‌رده‌کردنی نه‌فسی، په‌روه‌رکردنی بیرورای ئینسان و هه‌روه‌ها راستکردنه‌وه‌ی باوه‌ڕه‌کان. ده‌زانیت که‌به‌ر له‌ هجره‌ت کۆمه‌ڵگایه‌ک نه‌بوو، موسڵمانه‌کان تاکوته‌را لێره‌و له‌وێ، بڵاو ببوونه‌وه، له‌ هه‌ناوی کۆمه‌لگای ‌دوژمندا و توانای دروستکردنی کۆمه‌ڵگایه‌کیان نه‌بوو. به‌ڵام پاش کۆچکردنی حه‌زره‌تی ره‌سول و موسڵمانان بۆ مه‌دینه‌، کۆمه‌ڵگایه‌ک دروست بوو له‌ موهاجرین و ئه‌نسار. که‌ خۆیان توانیان کار و باری کۆمه‌ڵگا به‌ده‌سته‌وه‌ بگرن، خوای گه‌وره‌ ئه‌و فه‌رمانه‌ی دا به‌ پیاغه‌مبه‌ر که‌ له‌بابه‌ت مه‌سه‌له‌کانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وان راوێژ بکات و پاشان بڕیار بدات، بۆ؟ بۆئه‌وه‌ که: انک‌ میت‌ وانهم‌ میتون‌:. (زمر30)قرآن‌ به‌پیاغه‌مبه‌ر ده‌ڵێ: که‌ تۆ ده‌مری و ئه‌وانیش ده‌مرن. پاش مردنی حه‌زره‌تی ره‌سول چاره‌ چییه؟ چاره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ موسڵمانان فێر بن کاروباری خۆیان به‌ڕێوه‌به‌رن‌. ، که‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ هه‌م خوا سه‌باره‌ت به‌ زه‌مانێک که‌ موسڵمانان بێ رابه‌ر ده‌بن، رابه‌ری یه‌که‌م که‌ حه‌زره‌تی ره‌سوله‌: ده‌فه‌رموێ که‌: و امرهم شوری بینهم، کاره‌کانیان به‌ شیوه‌ی راوێژ له‌ نێوان خۆیاندا جێبه‌جێ بکه‌ن. چون بڕیاره‌ پاش کۆچی دوایی حه‌زره‌تی ره‌سول، موسڵمانان له‌ رێگه‌ی شوراوه‌ سه‌باره‌ت به‌کار و باریان، بڕیار بده‌ن. له‌ زه‌مانی ژیانی حه‌زره‌تی ره‌سوڵا، به‌ پێی ئه‌و ئایه‌ته‌ی که‌ بۆم باسکردن، ده‌ستوریان پێدا، که‌ له‌ کاره‌کاندا راوێژ بکه‌ن، تا ببێته‌ را‌یهنانێک بۆ ئه‌مان له‌سه‌ر شورا. فێربن که‌ چۆن له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌کان باسوخواز بکه‌ن و بیرورا بگۆڕنه‌وه‌ و بڕیار بده‌ن. ده‌بینین له‌و ساڵانه‌دا که‌ حه‌زره‌تی ره‌سوڵ شورای دروست کردو سه‌باره‌ت به‌ مه‌سه‌له‌کان له‌گه‌ڵ موسڵمانان راوێژی ده‌کرد. پێویست نه‌بوو که‌ هه‌میشه‌ هه‌موو موسڵمانه‌کان ئاماده‌بن. کاتی که‌ مه‌سه‌له‌یه‌ک ده‌هاته‌ پێشه‌وه، له‌ نیوان ئه‌و ژماره‌یه‌ له‌ مهاجرین و ئه‌نسار که‌ له‌وێ بوون گفتوگۆ و را گۆڕینه‌وه‌ ده‌ستیپێده‌کرد، ئه‌گه‌ر چی ژماره‌یه‌کیش له‌ موسڵمانان له‌ وێ نه‌بووبن‌. کاتێ که‌به‌ژماره‌یه‌ک راوێژ ده‌کرا بۆ نمونه‌ 10 که‌س، 15 که‌س 20 که‌س، ته‌نانه‌ت 7ـ 8 که‌سیش و جاروبار بڕیارێکیان ده‌دا، جێبه‌جێشیان ده‌کرد. ماهیتی شورا و ئه‌نجامێک که‌ شورا به‌ ناوی(اجماع) رایده‌گه‌ێنێت، به‌و جۆره‌یه‌ که‌ عه‌رزم کردن، به‌و جۆره‌ نیه‌ که‌ پێویست بکات هه‌موو ئه‌هلی حل و فه‌سڵ، مهاجر و ئه‌نسار، یا ئه‌ندامانی اولی الامر ده‌بێ له‌ شوێنێک کۆببه‌وه‌ و بڕیار بده‌ن. کاتی ژماره‌یه‌ک ئاماده‌بن و بڕیارێک بده‌ن، ئه‌وه‌ قابلی جێبه‌جێکردنه‌، ئێسته‌ ئه‌وانه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ که‌ رایان جودایه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌و بڕیاره‌ تاکو ئه‌وکاته‌ جێبه‌جێ نه‌کرا بوو، ئه‌وانه‌ی که‌ رایان جیاوازه‌ رای خۆیان بڵین و راکه‌ی ئه‌وان دروستتر بێت ئه‌وا (اجماع) ی یه‌که‌م ره‌ت ده‌کرێته‌وه‌. به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ خه‌لافه‌تی حه‌زره‌تی ئه‌بوبه‌کر ته‌ماشائه‌که‌ین حه‌زره‌تی عه‌لی نارازی بوونی جدی نه‌بوو، هه‌ر چه‌نده‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاشه‌وه‌ له‌ به‌یعه‌ت کردن بۆ ‌حه‌زره‌تی ئه‌بوبه‌کردا ناکۆک نه‌بووه. ئه‌وه‌نده‌ جدی نه‌بوو که‌ کارگه‌لی عه‌مه‌لی به‌دوادا بێت.

پرسیار: ئیوه‌ له‌ کوێ ده‌زانن که‌: به‌ حه‌زره‌تی موسا(د.خ) یان ووت، که‌ سه‌باره‌ت به‌ مه‌سه‌له‌یه‌ک بوو… که‌سێک ووتی ئه‌ی موسا گاڵته‌ت کرد، ووتی گاڵته‌کردن کاری نادانه‌ و فه‌رمووتان که‌ عه‌لی جدی نه‌بوو؟

وه‌ڵام: نه‌! به‌دواداچوونی جدی و کاری جدی، مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه له‌ به‌دواداچوونی ئه‌و رایه‌ی ده‌ریده‌بڕێ به‌رده‌وام بێت و هه‌میشه‌ لێپێچینه‌وه‌ی بۆ بکات.

پرسیار: هۆکارگه‌لێک بوون که‌حه‌زره‌تی عه‌لی به‌رده‌وام نه‌بوو به‌دواداچوونی نه‌کرد؟

وه‌ڵام: به‌ فه‌رمایشێ له‌ حه‌زره‌تی عه‌لییه‌وه‌، ئه‌مه‌ روون ده‌که‌مه‌وه‌: کاتێ که‌ شورای موسڵمانان له‌ کۆبونه‌وه‌دا بوون و سه‌باره‌ت به خه‌لافه‌ت و‌ جێنشینی، راو بۆچونیان ده‌گۆڕییه‌وه‌، ‌ئه‌بوسفیان هات بۆ به‌رده‌رکی ماڵی حه‌زره‌تی عه‌لی و به‌ ووشه‌ی سوک و شیعری جاهلی قسه‌گه‌لی هه‌ستبزوێنی سه‌باره‌ت به‌ حه‌زره‌تی عه‌لی ووت و تانه‌ی دا له‌ عه‌لی و عه‌بدوللآی کوڕی عه‌باس، ئه‌ی ئامۆزاکانی پیاغه‌مبه‌ر، ئه‌و لاوچاکانی شایسته‌ی به‌نی هاشم! ئه‌مه‌ حه‌قی ئێوه‌ و بنه‌ماڵه‌ی ئێوه‌یه‌، که‌ خه‌ڵکانی تر خه‌ریکن داگیری ده‌که‌ن، راپه‌ڕن بۆ وه‌ده‌ست هێنانی حه‌قی خۆتان، من ده‌تانپارێزم، ده‌شتی مه‌ککه‌ پڕ له‌سواره‌ی به‌هیێز ده‌که‌م، بۆ وه‌ده‌ستهێنانی مافی ئێوه‌.(ئه‌ڵبه‌ته‌ شیعره‌کانی سه‌ره‌تای، فره‌ دزێو و بێئه‌ده‌بانه‌ بوو، ئه‌مه‌ به‌جێی خۆی) حه‌زره‌تی عه‌لی هاته‌ ده‌ره‌وه‌ و رووی له‌ ئه‌بوسفیان کردکه‌: ئه‌بو سفیان سوێند به‌خوا ده‌زانم که‌ له‌ئه‌وه‌ڵیشه‌وه‌ درۆت کرد، موسڵمان نه‌بویت و له‌ ناخی دڵه‌وه‌ ریاکارانه‌ وات نیشان ده‌دا، ئه‌بوسفیان تۆ هێشتا تێنه‌گه‌یشتوی که‌ دین مڵکی بنه‌ماڵه‌ نییه، موڵکی ئومه‌ته‌، به‌نی هاشم چ مانایاکی هه‌یه‌؟ به‌نی ئومه‌ییه‌ یانی چه‌؟هێشتا ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ت باش ده‌رک نه‌کردووه‌ .

پرسیار: ئه‌بوسفیانت وه‌ک موسڵمان قه‌بوڵه‌؟

وه‌ڵام: به‌ روکه‌ش وا بووه‌، به‌ڵام کاتێ حه‌زره‌تی عه‌لی ده‌فه‌رموێ، دڵنیام له‌سه‌ره‌تاشه‌وه هه‌ر‌ موسڵمان نه‌بووی، ئێمه‌ ده‌زانین که‌ موسڵمان ته‌نیا روکه‌شه‌.

پرسیار: کاتێ وه‌ک موسڵمان قه‌بوڵمان نییه‌، بیخه‌ینه‌ لاوه.

وه‌ڵام: نه‌ بۆ بیخه‌ینه‌ لاوه‌؟‌ گفتوگۆی بووه‌ له‌گه‌ڵ علی، نه‌ بۆ ئه‌وه‌ی رای ئه‌ وه‌ربگرین،نه‌، وه‌ڵامه‌که‌ی عه‌لی بۆ ئێمه‌ حجه‌ته‌،ـ نه‌ک به‌ عنوانی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و خاوه‌ن رایه‌ و قسه‌کانی به‌نرخن ـ نه‌ک ته‌نها نرخی نییه‌، به‌ڵکو عه‌لی قسه‌کانی ئه‌وی وه‌ک خیانه‌ت به‌ ئیسلام داناوه‌، فه‌رموویان که‌ تۆ هێشتا ده‌رکت نه‌کردووه‌ که‌ دین موڵکی ئو‌مه‌ته‌ نه‌ک بنه‌ماڵه‌؟ پاشان فه‌رمووی که‌ ده‌زانم تۆ مه‌به‌ستت چییه‌‌؟ له‌که‌میندا بووی تا زه‌مانێ بێ و خیانه‌ت به‌ ئێسلام بکه‌یت، ئێستاش به‌م قسانه‌ گه‌ره‌کته‌ من دنه‌ بده‌یت، بێین جه‌نگ و لێکدان له‌ نێوان موسڵمانه‌کاندا هه‌ڵگرسێنی. بڕۆ به‌ڕێی خۆته‌وه‌ ئه‌بوسفیان، من که‌سێ نیم تۆ ته‌فره‌ی بده‌ی.بڕوانه‌؟ ئه‌م گفتوگۆیه‌ له‌ نێوان حه‌زره‌تی عه‌لی و ئه‌بوسفیان دا پێوانه‌ و نیشانه‌یه‌که‌، بۆ ئه‌وه‌ که به‌لای‌ حه‌زره‌تی عه‌لیه‌وه‌ مه‌سه‌له‌ی له‌ پێشبوونی خۆی له‌ چاو حه‌زره‌تی ئه‌بوبه‌کردا، مه‌سه‌له‌یه‌ک نه‌بووه‌ وه‌ک ده‌ستور و ئایه‌تێکی قورئانی. ئێمه‌ دوو که‌سین سه‌باره‌ت به‌ کارێک گفتوگۆ ده‌که‌ین که‌ کاممان ئه‌نجامی بده‌ین؟ تۆ پێتوایه‌ که‌ خۆت لێزانتری و من پێموایه‌ که‌من زاناترم، به‌ڵام کاتێ که‌ ده‌سته‌ی هه‌ڤاڵان رایان وایه‌ که‌ تۆ بۆ ئه‌م کاره‌ ئاماده‌یت زیاتره‌، من هه‌رچه‌نده‌ له‌وباوه‌ڕه‌دا بم که‌ من باشتر ئه‌نجامی ئه‌ده‌م‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ که‌ ده‌ستوریک نییه‌، واجب نییه‌ له‌سه‌رم که‌ شوێن بڕواکوی خۆم که‌وم، به‌ڵکه‌ واجبه‌ له‌سه‌رم که‌ شوێن رای شورا که‌وم، ئه‌مه‌یه‌ که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی جدی به‌دواداچوون بۆ رای خۆم ناکه‌م، ئه‌مه بوو مه‌‌سه‌له‌که‌. پرسیار: که‌واته‌ ئه‌گه‌ر شوێن رای خۆم نه‌که‌وتم، مانای ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌م قه‌بوڵ کردووه‌؟

وه‌ڵام: نه‌، راست نییه‌ و به‌یعه‌تیشی نه‌کرد، شوێن مه‌سه‌له‌که‌ش نه‌که‌وت تا دوای کۆچی حه‌زره‌تی فاتیمه‌، پاش کۆچی حه‌زره‌تی فاتیمه‌ به‌یعه‌تی کرد.

پرسیار:فه‌رمووتان تا حه‌زره‌تی فاتیمه‌ له‌ ژیاندا بوو به‌یعه‌تی نه‌کرد؟

وه‌ڵام: تۆ بیر ده‌که‌یته‌وه‌ بۆ به‌یعه‌تی نه‌کرد؟ بۆ خاتری ڕێز له‌ فاتیمه‌؟ به‌ هه‌ر بیرێ ده‌که‌یته‌وه‌، بیکه‌ره‌وه‌، هه‌ر مانایه‌کی بۆ ده‌دۆزییه‌وه‌ بیدۆزه‌وه‌ ، رێگریک نییه‌. به‌ڵام چی گرنگه‌؟ گرنگ قسه‌کانی حه‌زره‌تی عه‌لییه‌، گرنگ ده‌رکی ئه‌و باسه‌یه‌ که‌ رونمان کرده‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ شورا، کاطی که‌ شورا بڕیارێکی دا، ئه‌گه‌ر که‌سێک به‌ باوه‌ی خۆی ئه‌و بڕیاره‌ دروستیش نه‌ بێت به‌ڵام مۆڵه‌تیان پێنه‌دراوه‌ به‌ پێی ده‌ستوری قورئان، که‌ سه‌رپێچی عه‌مه‌لی ئه‌نجام بده‌ن. ئه‌بوسفیان ده‌یویست ئه‌م حه‌ره‌که‌ته‌ ئه‌نجام بدات به‌ڵام حه‌زره‌تی عه‌لی ئه‌م کاره‌ی نه‌کرد و پاشان به‌یعه‌تیشی کرد،گرنگ ئه‌نجامه‌، له‌کۆتایدا به‌یعه‌تی کرد یانی چی؟ یانی لێهاتویی تۆ بۆ من سه‌لماوه‌ و شایان یعنی صلاحیت توازنظر من مسجل ومحرزه.

پرسیار: ئێوه‌ ده‌فه‌رموون که‌ زه‌مانی ژیانی حه‌زره‌تی فاتیمه‌دا به‌یعه‌تی نه‌کرد؟ مانی خه‌لیفه‌ی قه‌بوڵ نه‌کرد؟

وه‌ڵام: نه‌،نه‌!

پرسیار:چه‌ند ساڵ پاش پیاغه‌مبه‌ر، حه‌زره‌تی فاتیمه‌ کۆچیان کرد؟

جواب‌:شش‌ ماه‌.

پرسیار: که‌واته‌ ماوه‌ی ئه‌م شه‌ش مانگه‌ قه‌بوڵی نه‌کرد؟.

وه‌ڵام: هه‌رگیز واشی نیشان نه‌دا که‌ قه‌بوڵم کرد، دوو روویی له‌ کاریا نه‌بوو، یانی له‌هیچ کارێکیدا، ئه‌وه‌ بزانه‌

پرسیار: ئێمه‌ ده‌ڵێین 25 ساڵ له‌ ماڵه‌وه‌ مایه‌وه‌ و قه‌بوڵی نه‌کرد، ئێوه‌ ده‌ڵێن شه‌ش مانگ؟ سوال :ما می‌گوئیم‌ 25سال‌ قبول‌ نکرد خانه‌ نشین‌ بوده‌ است‌،شما می‌گوئید شش‌ ماه‌؟

وه‌ڵام: مانای وا بیر ده‌که‌یته‌وه‌ که‌ حه‌زره‌تی عه‌لی به‌یعه‌تی نه‌کرد به‌ ئه‌بوبه‌کر؟

پرسیار:نه‌، هه‌رئه‌وه‌

تکایه‌ پرسیاره‌که‌ وه‌ڵام بده‌ره‌وه‌، من پرسیار ده‌که‌م، من بۆ پرسیار کردن بۆ ئێره هاتووم.

وه‌ڵام: ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌، 25 ساڵ له‌ ماڵه‌وه‌ نه‌مایه‌وه‌، 6 مانگ بوو که‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌ی موسڵمانان دور بوو، له‌ ماڵه‌وه‌ بوو ته‌نیا 6 مانگ له‌ ماڵه‌وه‌ بوو.

پرسیار: جه‌نابی مفتی زاده‌، پرسیاره‌که‌م بیر چۆوه‌{کاک ئه‌حمه‌د: سه‌باره‌ت به‌ به‌یعه‌تی حه‌زره‌تی عه‌لی بوو}. رسته‌یه‌ک که‌ له‌ فه‌رمایشه‌کانی حه‌زره‌تی پیاغه‌مبه‌ری ئه‌کره‌مه‌، که‌ فه‌رموویانه‌:ان مدینه‌ العلم و علی بابها، ئه‌مه‌تان قه‌بوڵه‌؟

وه‌ڵام: سه‌باره‌ت به‌حه‌دیث، قسه‌ی زۆری له‌سه‌ره‌، هه‌موو فرقه‌کان درۆی زۆریان به‌ده‌م حه‌زره‌تی ره‌سوله‌وه‌ کردووه‌. یه‌کێ له‌وانه‌ ئه‌م قسه‌یه‌یه‌، له‌وه‌ش خراپتر، ئه‌و زیاکردنه‌یه‌ بۆ ئه‌م حه‌ده‌یثه‌ که‌ سونییه‌کان ویستوویانه‌ که‌سایه‌تیه‌کی تر بۆ ئه‌بوبکر، عمر و عوسمان دروست بکه‌ن، یه‌که‌م بیرکردنه‌وه‌مان که‌ وامان لیده‌کات ئه‌م حه‌دیثه‌ به‌ دروست نه‌زانین، ئه‌وه‌یه‌ که‌ هیچ کاتێک نه‌مان بینیوه‌ که‌ حه‌زره‌تی ره‌سول قسیه‌ک بکات ستایش ئامێز سه‌باره‌ت به‌خۆی و به‌م جۆره‌ خۆی به‌ کۆکه‌ره‌ی هه‌موو زانسته‌کان بزانێ هه‌رگیز شتی وا نه‌بووه‌، کاتێ که‌ لایه‌نگرانی نه‌زان و گه‌شه‌ نه‌کردووی که‌سێک بیانه‌وێ که‌سایه‌تیکی بۆ دروست بکه‌ن، په‌نا ده‌به‌ به‌ر ئه‌فسانه‌ نه‌ک واقعیات، له‌ حاڵیکدا که‌ واقعیات، همیشه‌ بۆ دروستکردن یا ناساندنی که‌سایه‌تییه‌کان، به‌نرخترن‌. ئیوه‌ ده‌زانن که‌ سه‌باره‌ت به‌ حه‌زره‌تی ره‌سول چ ئه‌فسانه‌ گه‌ڵێک هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت له‌ناو ئیمه‌شدا مه‌ولودنامه‌ و میعراج نامه‌ هه‌یه‌ که‌ جاروبار له‌ ماڵان رێکی ئه‌خه‌ن ، نازانم بینیوتانه‌ یان گوێتان لێبووه‌؟ باوه‌رتان بێ 80% زیاتری درۆ و ده‌له‌سه‌یه، خه‌یاڵه، سه‌باره‌ت به‌ حه‌زره‌تی عه‌لیش هه‌روا، سه‌باره‌ت به‌ حه‌زره‌تی ئه‌بوبه‌کر، حه‌زره‌تی عومه‌ر و که‌سیه‌تییه‌کانی تریش، خه‌ڵکانی نه‌زان و گه‌شه‌نه‌کردوو، به‌ دروستکردنی ئه‌فسانه‌ که‌سایه‌تی بۆ ئه‌مانه‌ دروست ده‌که‌ن، سه‌باره‌ت به‌م حه‌دیثه‌ ئێمه‌ گومانمان له‌ ناوه‌رۆکه‌که‌ی نییه‌، که‌ حه‌زره‌تی عه‌لی نمونه‌ی زانست و فوزیله‌ت بووه‌، له‌ لایه‌نه‌ ئیسلامیکه‌یه‌وه‌ حه‌دیثه‌که‌ راسته‌، به‌ڵام ئقاشکرایه‌ که‌ فه‌رمووده‌ی حه‌زره‌تی ره‌سوڵ نییه‌، به‌هۆی شیوازی به‌یانکردن و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ حه‌زره‌تی ره‌سول هیچ کاتێک به‌و جۆره‌ قسه‌ی له‌ باره‌ی خۆیه‌وه‌ نه‌کردووه، وه‌ له‌وه‌ش نابه‌چێتر ئه‌فسانه‌یه‌که‌ که‌ سونییه‌کان ده‌یغێڕنه‌وه‌ که‌ ئه‌بوبه‌کر سقفها و عمر… نازانم‌ عثمان‌ چیه‌و به‌کورتی له‌م قسه‌ هه‌له‌ق مه‌له‌قانه‌.هه‌ردوو ته‌ره‌ف درۆ ئه‌که‌ن .چونکو بنچینه‌که‌ی نا مه‌عقوله‌، هه‌رگیا له‌ ژیانی پیاغه‌مبه‌راندا ئه‌م ده‌رئه‌نجامه‌مان ده‌ست ناکه‌وێت‌.

پرسێار: کاتێ که‌ که‌سێک له‌ لایه‌نی زانستییه‌وه‌ نمونه‌ بێت، بۆچی ئه‌م که‌سه‌ هه‌ڵنه‌بژێرین که‌ گرفته‌کان باشتر چاره‌سه‌ر ده‌کات؟

وه‌ڵام: وه‌ڵامه‌که‌ ئاشکرایه‌. له‌ هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌کدا، یا هه‌ر باوه‌رێکدا، یا هه‌ر گروپێکدا، کاتێ بیانه‌وه‌ێت بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌و حزب یا گروپه‌، که‌سێک هه‌ڵبژێرن، زاناترین هه‌ڵنابژێرن، به‌ڵکه‌ به‌ئاگاترین که‌س به‌ کاروباری کۆمه‌ڵگا هه‌ڵده‌بژێرن.

پرسیار: ببوره‌ ئه‌مه‌ یه‌ک نمونه‌یه‌؟سوال‌:عذر می‌خواهم‌ این‌ یک نمونه است‌ ؟

جواب‌: سه‌باره‌ت به‌ عیلم باسم کرد.

پرسیار: عیلم، هه‌مان داناییه‌

وه‌ڵام: تۆمارکراوه‌که‌مان هه‌یه‌، سه‌باره‌ت به‌ عیلم، سه‌باره‌ت به‌ کیتاب و سونه‌ت گومانی تێدا نییه‌ که‌ حه‌زره‌تی عه‌لی شاره‌زاتر بووه‌، به‌ڵگه‌ چییه‌؟ به‌و هۆیه‌وه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تای هاتنی وه‌حی، له‌وماڵه‌دا بوو که‌ وه‌حی تیا بوو، تا کۆتایش له‌گه‌ڵ پیاغه‌مبه‌ر ده‌ژیا، هه‌روه‌ها وتمان که‌ به‌ده‌ستوری خوا اولی الامر، خاوه‌ن ران، ئه‌ونه‌ش بریتیبوون له‌ مهاجرین و ئه‌نسار، چونکه‌ ئه‌نسار 10 ساڵ له‌گه‌ڵ پیاغه‌مبه‌ر بوون، و ئاگایان له‌ کێشمه‌کێشه‌کان بوو، و خاون راوبۆچوون بوون.به‌م پێیه‌ گۆمانی تێدا نییه‌ که‌ حه‌زره‌تی عه‌لی له‌ سه‌ره‌تای په‌یامه‌که‌وه‌ تا کۆتایی بۆ ماوه‌ی 23 ساڵ له‌گه‌ڵ حه‌زره‌تی ره‌سول بووه‌، ده‌بێ له‌ هموو که‌س داناتربی سه‌باره‌ت به‌ کتاب و سوننه‌ت، به‌ڵام به‌رێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگا ته‌نها به‌ زانین و خوێنه‌واری و زانیاری نابێت و به‌سه‌نده‌ ناکات، شتگه‌لی تر هه‌م ده‌بێ ببێت. هئچ وه‌خت له‌و گروپه‌دا که‌ بۆ نمونه‌ عه‌رزم کردن، هه‌رکه‌سێ خوێنده‌واری زیاتر بیت بۆ به‌رێوه‌ برد هه‌ڵی نابژێرن، نه‌، ته‌نیا خوێنه‌واری به‌س نییه‌، تایبه‌تمه‌نی تر هه‌یه‌، که‌ به‌وانه‌ کۆمه‌ڵگا به‌رێوه‌ ده‌برێت، نه‌ک ته‌نها خۆنه‌واری. له‌و شوینانه‌دا که‌ هه‌ڵبژاردن ئازاده‌، زاناترین هه‌ڵنابژێرن وه‌ک رابه‌ر، مه‌گه‌ر ئه‌و که‌سه‌ سه‌باره‌ت به‌ به‌رێوه‌ بردن و رابه‌ری هه‌م توانادار بێت والان‌. ئه‌م لایه‌نه‌ به‌هێزتره‌.

پرسیار: ئیوه‌ فه‌رمووتان من عه‌لی به‌ عنوانی ئه‌وه‌ که‌ نمونه بووه‌ ئاگاو لێزان بووه‌ له‌چاو خه‌ڵکانی زه‌مانی خۆیدا{ کاکه‌ ئه‌حمه‌د: من سه‌باره‌ت به‌ کتاب و سونه‌ت عه‌رزم کردن} کاتێ که‌سێ شاره‌زاتره‌، مه‌گه‌ر ئوسامه‌ بن زه‌ید و پیاغه‌مبه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شاره‌زا بوو، هه‌رچه‌ند گه‌نجتر بوو،. وه‌ڵام: ئه‌م پرسیاره‌ وه‌ڵامه‌ بۆ خۆتان ، ئوسامه‌ی هه‌ڵبژارد، که‌واته‌ ده‌بێ ئه‌و ببێته‌ رابه‌ر، چونکه‌ به‌ بڕوای حه‌زره‌تی ره‌سول ئه‌و له‌ پێس بووه‌، به‌ڵام مه‌علومه‌ که‌ بۆ ئه‌و کاره‌ ئو‌سامه‌ له‌ پێش بووه‌( ته‌نیا بۆ ئه‌و کاره‌)، که‌واته‌ بۆ کارێک، شه‌خسێ ئه‌وله‌وییه‌تی هه‌بێ بۆئه‌وکاره‌، هه‌ڵده‌بژیررێ. بۆچی حه‌زره‌تی عه‌لی له‌ جێی ئوسامه‌ هه‌ڵنه‌بژارد؟ که‌واته‌ به‌ بڕوای حه‌زره‌تی ره‌سول ئوسامه‌ له‌ پێش بووه‌ بۆ ئه‌و کاره‌.

پرسیار له‌و جێیه‌دا که‌ ئه‌وله‌وییه‌ت بوو عه‌لی وجودی نه‌بوو?

وه‌ڵام:نه‌، مه‌سه‌له‌ی ئوسامه‌ چه‌ند رۆژی خایاند، عه‌لیس که‌ له‌ هه‌موو مه‌سه‌له‌کاندا نه‌بوو، جگه‌ له‌مه‌ کاتێ که‌ چه‌ند رۆژ له‌ دوای یه‌ک ئوسامه‌ له‌ جێگای خۆی ده‌مێةێته‌وه‌ و حه‌زره‌ت نایگۆڕێ، هه‌ڵىژاردنی که‌سێک بۆ کارێک مانای ئه‌وه‌نیه‌ که‌ شایسته‌یی هه‌موو کارێکی هه‌یه‌. باشه‌، خه‌ڵکانی تر هه‌بوون له‌ ئوسامه‌ باشتر بوون، به‌ڵام بۆ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ئوسامه‌ له‌ پێشتر بوو ، نه‌ عه‌لی، نه‌ عومه‌ر نه‌ ئه‌بوبه‌کر ،سه‌باره‌ت به‌ خه‌لافه‌تیش هه‌مان شێوه‌. موسڵمانان سه‌باره‌ت به‌ مه‌سایلی خۆیان ئاگادارتر بوون( موسڵمانی ئه‌و زه‌مانه‌ که‌ یه‌کێکێان عه‌لی بوو)،

پرسیار: له‌ حاڵێکدا که‌ له‌ناویاندا نه‌بوو؟

وه‌ڵام: وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌م دایه‌وه‌ ، فه‌رامۆشی ده‌که‌ی، زوو مه‌سه‌له‌که‌ت بیر ده‌چێته‌وه‌، عه‌رزم کردن که‌ پێویست ناکات که‌ هه‌موو ئه‌ندامانی شورا هه‌بن. له‌ کاتی ژیانی پیاغه‌مبه‌ردا، کاتێ سوراکان دروست ده‌کران، مه‌رج نه‌بوو که‌هه‌موو هه‌ر ده‌بێت بێن، ئه‌وانه‌ جاوه‌روانیان نه‌ده‌کرد که‌ هه‌موو ئه‌ندامه‌کان بێن.

پرسیار: چه‌ند نه‌فه‌ر بون؟

وه‌ڵام: ئه‌و وه‌خته‌ زۆر بوون.

پرسیار: له‌ حاڵیکدا که‌ ماره‌یان که‌م بوو؟ وه‌ڵام: که‌میش نه‌بوون. زۆر بوون له‌ مهاجرین و ئه‌نسار و پاسان هه‌ر وه‌ک باسم کرد، ئه‌گه‌ر ژماره‌یه‌ک بریارێکیان دا، ده‌مێنێته‌وه‌ ئه‌وه‌ی که‌ کۆمه‌ڵێک یا له‌گه‌ڵ ده‌بن یا له‌گه‌ڵ نابن. ئه‌گه‌ر زووربه‌ نارازی بن و ده‌لیلیان به‌هێز بێت . رای ئه‌وه‌ڵی شورا به‌تاڵ ده‌بێته‌وه‌. له‌ حاڵێکدا ئه‌ونی تر که‌ ئاگادار ده‌بوونه‌وه‌، رای ده‌دا به‌م هه‌ڵبژاردنه‌، یه‌ک له‌وانه، خودی حه‌زره‌تی عه‌لی بوو، هه‌روه‌ک باسم کرد، پاش شه‌ش مانگ، هه‌م تائیدی کرد و هه‌م به‌یعه‌تیشی کرد به‌ ئه‌بوبه‌کر‌ . پرسیار: ئێوه‌ فه‌رمووتان که‌ ئوسامه‌ به‌هۆی شاره‌زای ئه‌و کاره‌ بوو؟

وه‌ڵام: بۆ ئه‌و کاره‌ ئه‌وله‌وییه‌تی هه‌بوو.

پرسکه‌ر‌:له‌جاو ئه‌وانی تر‌؟ وه‌ڵام نسبه‌ت به‌وانی تر

پرسیار: نه‌. سوال:نه‌!

وه‌ڵام: به‌ڵێ

پرسیار: هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌ونی تر که‌ چ که‌سانێک بن؟

وه‌ڵام: هه‌موویان به‌بێ جیاوازی .

پرسیار: ره‌نگه‌ ئه‌وانی تر خه‌ریکی کاری تر بن؟

وه‌ڵام: که‌واته‌ ئه‌و کاره‌ که‌ ئاگاداریت له‌لایه‌نی مێژووه‌وه‌ چه‌ند بایه‌خی هه‌یه‌

پرسیار: گریمان ئه‌گه‌ر به‌رێزتانیان بۆ سه‌ره‌ک وه‌زیری هه‌ڵنه‌بژارد، مانای وانییه‌ که‌ ته‌نانه‌ت ئیوه‌ش توانای ئه‌وه‌تان نییه‌؟

وه‌ڵام: كێ هه‌ڵبژێرێ؟

پرسیارکه‌ر: خه‌ڵک {کاک ئه‌حمه‌د: ئه‌وانه‌ی هه‌ڵده‌بژێرن جیاوازییان هه‌یه‌. سه‌باره‌ت به‌ ئوسامه‌ هه‌ڵبژێره‌رحه‌زره‌تی ره‌سوڵ بوو، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ ئه‌بوبه‌کر، هه‌ڵبژێره‌کان، مهاجرین و ئه‌نسار، بوون که‌ قورئان ئه‌و موۆڵه‌ته‌ی پێداوبوون}.

پرسیار: ئایا ئه‌گه‌ری هه‌ڵه‌کردن هه‌یه‌؟

وه‌ڵام: بێگومان هه‌میشه‌ هه‌ڵه‌ هه‌س، به‌ڵام حه‌زره‌تی عه‌لی ده‌فه‌رموێ:کاتێک موهاجرین و ئه‌نسار، رای خۆیان دا به‌کارێک، خوای گه‌وره‌ به‌و کاره‌ رازییه‌.

پرسیار: ئیوه‌ له‌لایه‌که‌وه‌ فه‌رمووتان که‌ عه‌لیتان ‌وه‌ک وشیارێک نموونه‌یی قه‌بوڵه ئه‌وانیش قه‌بوڵیان بوو، چونکه‌ له‌ داوێنی پیاغه‌مبه‌ردا په‌روه‌رده‌ ببوو، چه‌ند ساڵێک له‌گه‌ڵ پیاغه‌مبه‌ر بوو، به‌ئاگاتر بوو له‌وانی تر سه‌باره‌ت به‌ مه‌سه‌له‌ ئایینییه‌کان و گرفته‌کانی دی، هه‌روه‌ها خه‌لیفه‌ی دووه‌میش له‌سه‌ر ئه‌و رایه‌بوو.

وه‌ڵام: له‌مه‌سه‌له‌ دینییه‌کاندا به‌ڵێ، گومانمان نییه‌

پرسیار: زۆر باشه‌، مه‌گه‌ر ئێمه‌ جگه‌ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌، باسێکی ترمان هه‌یه‌؟

وه‌ڵام: به‌ڵێ، به‌ڵێ، جێبه‌جێکردی ئاین به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌دا، شتێکه‌ جیاواز له‌ هۆشیاری ئایینی.

پرسیار:مه‌سه‌له‌کانی کۆمه‌ڵگای ئه‌وکاته‌، له‌و مه‌سه‌لانه‌ن که‌ بناغه‌یه‌کی ئایینیان هه‌یه‌، نه‌ک یاسا کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان.

وه‌ڵام: دروسته‌. بروانه‌، دیارده‌ی زانستی، یا هه‌ر بابه‌تێکی زانستیانه‌، زانینه‌ تیۆرییه‌که‌ی له‌گه‌ڵ به‌جێهێنانه‌ پراکتیکییه‌که‌ی جودان. له‌پێشبوون و باشتربوونێک که‌ ئێمه‌ و مێژووش ده‌یڵێت سه‌باره‌ت به‌ حه‌زره‌تی عه‌لی0( رۆشنه‌ و مه‌نتقیه‌ و ده‌بێ هه‌رواش بێت)، ئه‌و زانینه‌‌ تیۆری و هۆشیارییه‌ ئاینییه‌یه، نه‌ک ئه‌وه‌ که‌ ئه‌و به‌ باشترین شێوه یاساورێسایه‌ک که‌ دین فه‌رمانی کردووه‌،جێبه‌جێ بکات، لایه‌نی پراکتیکی ولایه‌نی تیۆری له‌گه‌ڵ یه‌ک جودان. له‌هه‌ر کات و سه‌رده‌مێکدا، تۆ ئێستاش ده‌توانیت که‌سێک بدۆزییه‌وه که‌ له‌ کیتاب و سوننه‌تدا( که‌ بنچنه‌ی ئاینی ئێمه‌ ئه‌م دوانه‌ن)، له‌ باره‌ی کیتاب و سوننه‌ته‌وه‌ باشترینی زه‌مانی خۆی بێت، به‌ڵام به‌ لایه‌ن مه‌سه‌له‌کانی رۆژ و به‌جێهێنان و پراکتیزه‌کردنی ئه‌و مه‌سه‌لانه له‌گه‌ڵ رۆژگاره‌که‌دا و به‌رێوه‌بردنی کۆمه‌ڵ له‌سه‌ر ئه‌و پرانسیپانه‌، ئاگایی و ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوی به‌سه‌ردا نه‌بێ، دروسته‌؟‌ ‌ ‌

پرسیار: ئێوه‌ فه‌رمووتان له‌ زه‌مانی خه‌لافه‌تی ئه‌بوبکردا، به‌ ئیجماع هه‌ڵیان بژارد( ئه‌وانه‌ که‌ اولی اڵامر بوون و له‌ لایه‌ن قورئانه‌وه‌ هه‌ڵبژێردران) پاش ئه‌بوبه‌کر هه‌ڵبژاردنی خه‌لیفه‌ی دووم له‌ ئه‌ستۆی کێدا بوو؟

وه‌ڵام: دیسان له‌ئه‌ستۆی اولی‌الامردا بوو، هه‌روه‌ها بۆ سێیه‌میش، هه‌ڵبژاردن شتێکه‌و ده‌نگدان به‌که‌سێ شتێ تر.

پرسیار: ئایا ئه‌و هه‌شت نه‌فه‌ره‌ که‌ هاتنه‌ خزمه‌ت عومه‌ر و له‌م 8 نه‌فه‌رانه‌ عه‌بدولره‌حمانیش تیدا بوو، هه‌روه‌ها عوسمان بوو، عه‌لی بوو، که‌ بۆ هه‌ر یه‌ک له‌مانه‌ خه‌سڵه‌تی تایبه‌ت قایل بوون….

وه‌ڵام: ئه‌مه‌ له‌ زه‌مانی ئه‌بوبه‌کردا نه‌بوو، پاش بریندار بوونی حه‌زره‌تی عومه‌ر بوو.

پرسیار: به‌ڵێ، ئه‌وان ناره‌حت بوون و هه‌روه‌ک نووسیویانه‌ ده‌گریا ( مه‌به‌ست له‌ حه‌زره‌تی عومه‌ره‌)، لێیان پرسی بۆده‌گریت؟ ووتی: بۆ ئومه‌تێ که‌ پاش من بێسه‌رپه‌رست ده‌مێنێته‌وه‌ و پاشان ووتیان که‌واته‌ عه‌لی هه‌ڵبژێره‌. ووتی عه‌لی سه‌باره‌ت به‌ خه‌لافه‌ت ‌چکوسه‌ ‌( چاوچنۆک، چاوبرسی) هه‌ڵی نابژێرم، دانه‌ دانه‌ هه‌موویانی گۆڕی و عوسمانی هه‌ڵبژارد.

وه‌ڵام: عوسمانیشی هه‌ڵنه‌بژارد، ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌، عومه‌ر به‌عنوان ئینسانێ که‌ ئێستا سه‌باره‌ت به‌ کێشه‌کانی کۆمه‌ڵ ئاگایی هه‌یه‌، مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ که‌ رای خۆی بڵێت، به‌ڵام مافی ئه‌وه‌ی نییه‌ که‌ جێنشین ده‌ستنیشان بکات،هیچ که‌س ئه‌م حه‌قه‌ی نییه‌! رابه‌ران مافیان نییه‌ که‌جێنشین دابنێن، به‌ڵام ئه‌و خاوه‌ن یه‌ک ده‌نگه‌، چونکه‌ له‌و کاته‌شدا هوشیاری ته‌واوی سه‌باره‌ت به‌ کۆمه‌ل و کیشه‌کانی هه‌یه‌، مافی خۆیه‌تی‌ که‌ سه‌باره‌ت به‌و که‌سانه‌ی ده‌یانه‌وێت مه‌سه‌له‌کانی کۆمه‌ڵگا له‌ ئه‌ستۆ بگرن، سه‌رنجی هه‌بێ و رای خۆی ده‌ربڕێ، که‌ به‌رای ئه‌و کامه‌یان شایان به‌و له‌ئه‌ستۆ گرتنه‌ن وبه‌توانان و کامه‌یان شایان نین و که‌م توانان. حه‌زره‌تی عومه‌ر دوای بریندار بوونی، ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ی له‌ ئه‌ستۆ گرت و ئه‌م ئه‌رکه‌ی به‌ جێگه‌یاند که‌ به‌ موسڵمانی ووت به‌ڕای من ئه‌م چه‌نده نه‌فه‌ره‌ له‌ به‌ینی مه‌سڵمانه‌کاندا، له‌ باشتره‌کانن، ئه‌مانه‌ له‌وانه‌ی تر باشترن بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگا، به‌ڵام هیچ یه‌ک له‌مانه‌ش باشییه‌که‌یان له‌ چاو خه‌ڵکانی تردا ئه‌وه‌نده‌ نییه‌ که‌ بڵێم ئیتر ئه‌مه‌ رای کۆتایی منه‌ سه‌باره‌ت به‌ وان، هه‌ر یه‌که‌یان که‌مایه‌سییه‌کیان هه‌یه‌، به‌جۆرێک که‌ کاتێ که‌سایه‌تییه‌کانیان به‌رامبه‌ر یه‌ک به‌راورد ده‌که‌ین، ناتوانم یه‌کێکیان بخه‌مه‌ به‌ره‌وه‌، ئه‌مه‌ کورته‌ی را و بۆچوونی عومه‌ره‌، هه‌روه‌ها ئه‌وشتان عه‌رز که‌م، که‌ ئه‌م رایه‌ ته‌نیا یه‌ک رایه‌ و ئه‌مه‌ش مانای هه‌ڵبژاردن نییه‌، نه‌ ئه‌بووبه‌کرعومه‌ری هه‌ڵبژاردوه‌ و نه‌ عومه‌ر عوسمانی هه‌ڵبژاردووه، ئینتخاب به‌و مانایه‌ که‌ خه‌ڵک، گروپ ئه‌م کاره‌ ئه‌نجام بده‌ن، ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر شه‌خسی، فه‌ردی بێ ئه‌وه‌ ده‌بێته‌ دانان، نه‌ک هه‌ڵبژاردن، ئه‌وان ئه‌مه‌شیان نه‌کرد، ته‌نیا ئه‌وه‌ ده‌زانین که‌ ئه‌مانه‌ یه‌ک نه‌فه‌رن له‌ناو موسڵمانه‌کاندا، به‌دڵنیاییه‌وه له‌به‌رئه‌وه‌ی ماوه‌یه‌ک کاروباری کۆمه‌ڵیان له‌ ئه‌ستۆ بووه‌، ئاگاییان له‌ خه‌ڵکی تر زیاتره و زیاتریش بووه‌ له‌م ماوه‌یه‌دا. که‌واته‌ ده‌توانن سه‌باره‌ت به‌ که‌سێکی شایسته‌ را و بۆچوونی خۆیان بڵێن.‌ ‌ ‌

پرسیار: ئێستا ئه‌گه‌ر تا راده‌یه‌ک را و بۆ چوونه‌کانیان دروست بێت؟

وه‌ڵام: به‌ڵام موسڵمانان له‌سه‌ریان نییه‌ که‌ بۆچوونی ئه‌و‌یان قه‌بوڵ بێت و عومه‌ریش هه‌م که‌سێکی ده‌ستنیشان نه‌کرد. ( ئه‌مه هه‌ڵه‌یه‌، عوسمانی ده‌ستنیشان نه‌کرد) و کاتێ سه‌باره‌ت به‌و قسه‌ی کرد عه‌یبه‌که‌ی ئه‌ویشی ووت. ووتی: عوسمان تۆش شایسته‌ی، به‌ڵام عه‌یبی تۆ ئه‌وه‌یه‌ که‌ به‌رامبه‌ر به‌ خێزانی به‌نی ئومه‌یه‌ و تایه‌فه‌که‌ی خۆت، زه‌لیلی، ده‌ترسم ئه‌گه‌ر تۆ جڵه‌وداری کاره‌کان بی، تا راده‌یه‌کی وا به‌نی ئومه‌یه ده‌سه‌ڵاتدار بکه‌ی، که‌ موسڵمانان بێزار بن و بیته‌ باعسی‌ کۆشتنی خۆشت( له‌راستیدا هه‌ر واشی لێهات)، هه‌موویان، هه‌ر یه‌که‌ی عه‌یبێکیان هه‌بوو، هه‌ربه‌م هۆیه‌وه‌ نه‌یتوانی وا بیرکاته‌وه‌، که‌ ئه‌م شه‌خسه‌ له‌وی تریان باشتره‌. مانای سه‌خت بوو بۆعومه‌ر له‌نێوان ئه‌وکه‌سانه‌دا، که‌ به‌شێوه‌یه‌کی گشتی له‌باقی موسڵمانان باشتربوون، یه‌کێکیان به‌ دڵنیاییه‌وه‌ په‌سه‌ند بکات. ئه‌مه‌ی بۆ سه‌خت بووجگه‌ له‌مه‌ش هه‌ڵبژاردن کاری( ئیجماع) ه‌. وه‌ختێ خاوه‌ن راکان سه‌باره‌ت به‌ مه‌سه‌له‌کان، شایسته‌یی گفتووگۆیان بێت‌، رابه‌رێک که‌ به‌لای هه‌مووانه‌وه‌ خاوه‌ن را بێ، بێگومان بۆ ئه‌م کاره‌ش هه‌ر خاوه‌ن رایه‌… ‌

پرسیار: که‌واته‌ به‌ رای ئێوه ئه‌توانێ‌ رای خۆی ده‌ربڕێ؟

وه‌ڵام: ده‌ربڕینی (را)، نه ( ‌دانان) و نه (‌هه‌ڵبژاردن)! رای خۆی پیشان بدات، ئه‌و‌ ده‌نگی دا یا نه‌؟ ده‌نگدان وه‌ک که‌سێکی دیاری کراو! نه‌خێر. به‌ڵام ئه‌و رای وا بوو که سه‌باره‌ت به‌ به‌رێوه‌بردنی کاروباری کۆمه‌ڵ ‌ئه‌م چه‌ند که‌سه‌، له‌ باقی مو‌سڵمانان ئاگادارترن. (عوسمان) نا، عه‌رزم کردن نه‌ی ووت، سه‌رنج ناده‌یته‌ قسه‌کانم، ئه‌م چه‌ند که‌سه‌ی پێسنیاز کرد، ووتی هه‌ر یه‌که‌یان عه‌یبێکی هه‌یه‌، هه‌ر به‌م هۆیه‌وه‌ ناتوانم بڵێم ئه‌مه‌یان باشتره‌، نه‌ی ووت عوسمان باشتره‌، ئه‌زانی چیم عه‌رزکردی؟ کاتێک به‌نده‌ قسه‌ ده‌که‌م، سه‌رنج ئه‌ده‌ی چی عه‌رز ده‌که‌م یا نا؟ (سه‌رنج ئه‌ده‌م)، عه‌رزم کردن، که‌ ده‌نگی نه‌دا به‌ عوسمان، به‌ڵکو سه‌باره‌ت به‌م چه‌ند نه‌فه‌ره‌ دڵنیا بوو که‌ باشترن له‌ باقی موسڵمانان، به‌ڵام له‌ناو ئه‌م چه‌ند نه‌فه‌ره‌دا له‌وه‌ دڵنیا نه‌بوو که‌ یه‌کێکیان باشتره‌ له‌وانی تر، له‌به‌رئه‌وه‌، نه‌ ده‌رباره‌ی عه‌لی، نه‌ ده‌رباره‌ی عوسمان و نه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌وانی تر، رایه‌کی ئاشکرای نه‌ووت.

پرسیار: ده‌توانیت ئه‌و راوبۆچوونانه‌ی که‌ هه‌یبوون سه‌باره‌ت به‌م چه‌ند که‌سه‌ بێژی، که‌ چ شت گه‌لێ بوون؟.

وه‌ڵام: سه‌باره‌ت به‌ حه‌زره‌تی عه‌لی دوو خاڵی ووت: یه‌کێکیان ئه‌وه‌ی‌ که‌ چونکه‌ فره‌ حه‌ز به‌م کاره‌ ده‌که‌ی، یا ده‌بێته‌ هۆی لاواز بوونت، که‌ نه‌توانی به‌ بیرێکی ئاسووده‌وه‌‌ کاروباری کۆمه‌ڵ به‌رێوه‌ به‌ری.

پرسیار: که‌واته‌ لێره‌دا هه‌ر به‌م قسانه‌ی عه‌لی ره‌ت کرده‌وه‌؟

وه‌ڵام: هه‌روه‌ک چۆن عوسمانی ره‌تده‌کاته‌وه‌. سه‌رنجت نه‌دا؟ ووتی که‌ باشتری له‌ موسڵمانه‌کانی تر، به‌ڵام هه‌ر یه‌که‌تان عه‌یبێکتان هه‌یه‌، عوسمانیشی ره‌تکرده‌وه‌، که‌واته‌ سه‌رنجت نه‌دا! بڕوانه‌ دووباره‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ روونکردنه‌وه‌یه‌ک بده‌‌م، عومه‌ر له‌ نێوان هه‌موو موسڵمانه‌کاندا، له‌ نێوان هه‌موو مهاجرین و ئه‌نساردا، ئه‌م چه‌ند که‌سه‌ی به‌باشتر ده‌زانی له‌وانی تر، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌مانیش، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا به‌ باشتری ده‌زانین، پێی وابوو هه‌ریه‌که‌یان که‌مایه‌سییه‌کیان هه‌یه‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ ناتوانێت یه‌کێکیان په‌سه‌ند بکات.

پرسیار: ئێسا وابیرده‌که‌یته‌وه‌، که‌ مه‌جلسێ گیراوه‌ وعومه‌ر گه‌وره‌ی مه‌جلیسه‌. ئه‌وانه‌ی که‌ خه‌لیفه‌ی سێیه‌م هه‌ڵده‌بژێرن به‌شێکن له‌ ئیجماع؟

وه‌ڵام :هێشتا هه‌لنابژێررێن.

پرسیار: ده‌نگ ئه‌ده‌ن؟

وه‌ڵام‌:نه، هێشتا را گۆڕینه‌وه‌یه‌، هه‌ڵبژاردن و را گۆڕینه‌وه‌ی کۆتایی نییه‌، پاش کۆچی ئه‌و خه‌لیفه‌یه سه‌ره‌ دێته‌ سه‌ر هه‌ڵبژاردنی خه‌لیفه‌ی دوای ئه‌و، هه‌تا ئه‌و مابێ سه‌ره‌ی هه‌ڵبژاردنی که‌سێکی تر نایه‌ت. عومه‌ر ته‌نیا رای خۆت ووتوه‌، که‌ به ‌رای ئه‌و، ئه‌و چه‌ند که‌سه‌ له‌وانی تر باشترن، به‌ڵام ناتوانێت له‌ ناو ئه‌واندا یه‌کێک هه‌ڵبژێرێ و بڵێت، ئه‌م‌ له‌وانی تر باشتره‌. ‌ ‌

پرسیار: زۆر باشه‌ ئه‌وه‌م قه‌بوڵه‌، ئه‌و کۆمه‌ڵه‌ که‌ له‌و کۆبونه‌وه‌یه‌دا بوون رایان گۆڕییه‌وه‌ و ده‌نگیان دا ( خاوه‌ن را بوون) به‌ پێی قورئان ، به‌ باوه‌ڕی ئێوه‌، عومه‌ریش وه‌ک که‌سی یه‌که‌م له‌وان بوو؟
وه‌ڵام: دوای وه‌فاتی عومه‌ر، ده‌نگیان دا.

پرسیار:ئایا هه‌لسه‌نگاندنێک له‌و مه‌جلسه‌دا نه‌بوو؟ هه‌روه‌ک عومه‌ر هه‌ڵسه‌نگاندنی کرد؟

وه‌ڵام: سه‌رنجت نه‌دا، له‌سه‌ره‌تاوه‌ که‌ عومه‌رهێشتا له‌ ژیاندا بوو، عومه‌ر ته‌نیا رای خۆی ده‌ڵێت، به‌ڵام هێشتا کاتی هه‌ڵبژاردن نه‌ هاتووه‌، دوای مه‌رگی عومه‌ر بوو، که‌ هه‌ڵبژاردنی خه‌لیفه‌ی سێهه‌م ده‌ستی پێکرد( نه‌ک له‌ زه‌مانی ژیانی عومه‌ردا).

پرسیار: رایه‌ک که‌ سه‌باره‌ت به‌ خه‌لیفه‌ی سێیه‌م(عوسمان) دای و رایه‌ک که‌ سه‌باره‌ت به‌ عه‌لی دای، راگۆرینه‌وه‌یه‌‌ک که‌ له‌و دانیشتنه‌دا ئه‌نجامدرا، ئه‌وانه‌ی که‌ له‌و کۆبوونه‌وه‌یه‌دا بوون :(کام کۆبوونه‌وه‌؟ کۆبوونه‌وه‌که‌ی زه‌مانی عومه‌ر یا کۆبوونه‌وی هه‌ڵبژاردنی دوای عومه‌ر؟) له‌ زه‌مانی عومه‌ردا ( له‌ زه‌مانی عومه‌ردا هه‌ڵبژاردنی خه‌لیفه‌ له‌ ئارادا نه‌بوو) ئه‌وانه‌شیان ناساند؟ له‌و دانیشتنه‌دا هه‌بوون که‌ که‌سه‌کانیان هه‌ڵده‌سه‌نگاند، هه‌ر وه‌کوعومه‌رهه‌ڵسه‌نگاندنی ده‌کرد، ئه‌و وایه‌ و، ئه‌میش ئاوها و به‌ خه‌ڵکه‌که‌ی ناساندن، که‌واته‌ ئه‌وانه‌ی که‌ له‌و دانشتنه‌دا بوون ئه‌ونیشیان ده‌ناساند؟

وه‌ڵام: ئه‌وان دوای عومه‌ر عوسمانیشیان هه‌ڵبژارد

پرسیار: عومه‌ر چ که‌سێکی ده‌ست نیشانکرد که‌ له‌وانیتر باشتره‌؟

وه‌ڵام: خۆتان له‌ پرسیاره‌که‌تاندا ووتتان، که‌ یه‌ک نه‌فه‌ری په‌سه‌ند نه‌کرد.

پرسیار: بنده‌ پرسیارێکی ترم هه‌یه‌، جه‌نابی موفتی زاده‌، ئایا تۆ باوه‌رت به‌ پاکی کچی پیاغه‌مبه‌ر- حه‌زره‌تی فاتیمه‌ی زه‌هرا- هه‌یه‌ که‌ مه‌عسوم بووه‌؟

وه‌ڵام: مه‌عسوم به‌ چ مانایه‌ک؟

پرسیار:مانای بێگوناه؟

وه‌ڵام: مه‌عسوم به‌ ڕای ئێمه‌ ته‌نانه‌ت، به‌ پێی ده‌قه‌ ئاشکرا قورئانییه‌کان، جگه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ران، که‌سی تر نییه‌ و پێغه‌مبه‌رانیش نه‌ک له‌ کاری ئاساییاندا، له‌ کاره‌ ئاساییه‌کاندا مه‌عسوم نین له‌ هه‌ڵه‌. له‌ کاره‌ ته‌شریعیه‌کاندا( له‌ کاروباری ئاین و هیدایه‌تی خه‌ڵکدا)، ته‌نها له‌م به‌شه‌دا مه‌عسومن ئیتر له‌ باقی شته‌کانی تردا مه‌عسوم نین، به‌ پێی زۆر ده‌قی قورئانی، زۆر هه‌ڵه‌ و خه‌تا ده‌داته‌ پاڵ پێغه‌مبه‌ران، سه‌باره‌ت به‌ خودی پێغه‌مبه‌ر ده‌فه‌رموێ که‌ فڵانه‌کارت کرد و هه‌ڵه‌ بوو، به‌ڵام تۆ مۆڵه‌تت نیه‌ به‌بێ‌ ده‌ستوری یه‌زدانی له‌ کاری ئاوادا بڕیار بده‌ی. خوا له‌م باره‌یه‌وه‌ تۆ ئه‌به‌خشێ.

پرسیار: ده‌ی وه‌ختێ پێغه‌مبه‌ر هه‌ڵه‌ بکات.

وه‌ڵام: عه‌جیب نییه‌.

پرسیار: که‌سێکی خه‌تاکار چۆن ده‌توانیت ببێته‌ رابه‌ری مه‌سڵمانان؟

وه‌ڵام: سه‌رنجت نه‌دا، له‌کاروباری ژیان و به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵدا، ئیحتمال هه‌ڵه‌کردن بۆ پێغه‌مبه‌ران هه‌یه‌. به‌ڵام له‌ کاری ته‌شریعدا ئیمتیازی پێغه‌مبه‌ران چییه‌؟ به‌شێوه‌یه‌کی گشتی ده‌رک و تێگه‌یشتنی ئێمه‌ بۆ ناسینی خه‌ڵک هه‌ڵه‌یه‌، کاتێ پیغه‌مبه‌رێک پله‌یه‌که‌ی به‌رزی هه‌یه‌، به‌و مانایه‌ نییه‌ که‌ ده‌بێ خودا بێت. ئه‌م یه‌ک ئینسانی پایه‌به‌رزه‌ به‌هه‌موو ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی یه‌ک ئینسانی ئاسایی هه‌یه‌تی، دروسته‌؟ خۆراک ئه‌خوات، ده‌خه‌وێ، هه‌ڵه‌ ده‌کات، تووشی غه‌فله‌ت ده‌بێت، تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ئینسان، به‌ڵام له‌ چاوئینسانه‌کانی تردا ئیمتیازی چییه‌؟ ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌لایه‌ن خواوه‌ ماموریه‌تی پێدراوه، فه‌رمانی له‌لایه‌ن خواوه‌ پێده‌درێت‌‌ کاتێ که‌ ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ی خوای گه‌وره‌ بۆی ده‌نێرێت، به‌ خه‌ڵک راده‌گه‌ینێت، هه‌ر ئالێره ‌دایه‌ که‌ نابێ هه‌ڵه‌ بکات، مه‌عسومه‌ له‌ هه‌ڵه‌، له‌ باقی شته‌کانی تردا پێویست ناکات مه‌عسوم بێت، هه‌روه‌ک و ووتمان، ئه‌وه‌ی عه‌رزم کردن ئه‌وه‌ بوو که‌ ووتم.قورئانه‌ که‌ ده‌فه‌رموێ بۆچی ئه‌م کاره‌ت کرد؟ خوا ده‌تبه‌خشێ، به‌ڵام حه‌قت نییه‌ جارێکی تر له‌م کارانه‌ بکه‌یت، له‌م بابه‌ته‌ زۆرمان هه‌س، ئه‌م ده‌رککردنه‌مان هه‌ڵه‌یه‌، نه‌ک ته‌نها ئێوه‌ ئێمه‌یش. دوێ شه‌و هه‌ر لێره‌ باسێک بوو سه‌باره‌ت به‌ پاڕانه‌وه‌ و داوای یارمه‌تی له‌ پێغه‌مه‌ران، که‌ به‌نده‌ ووتم کفره‌، ایاک نستعین، هه‌روا نه‌وتراوه‌، له‌گه‌ڵ خوا گاڵته‌کردن نییه‌، که‌ خوایه‌ ته‌نها پشت به‌‌ تۆ ئه‌به‌ستم ، ته‌نیا فه‌ریادره‌سیم له‌ تۆ گه‌ره‌که‌ ئه‌مه‌ رک وراست و ئاشکرایه‌ که‌ که‌سێکی تر ئه‌و حه‌قه‌ی نییه‌. له‌ حاڵێکدا له‌ به‌ینی ئیمه‌ کورده‌کان که‌ خۆمان به‌ پێڕه‌وی سوونه‌ت ده‌زانین هه‌س به‌هه‌ڵه‌ داوای یارمه‌تی له‌یه‌ک په‌یکه‌ر له‌ بۆگه‌ناو، ده‌که‌ن: ئه‌ی فڵان شێخ فریام که‌وه‌، نه‌داوای یارمه‌تییه‌کی دیار و ئاسایی له‌ عاله‌می شه‌هاده‌تدا! داوای یارمه‌تی غه‌یبی، هه‌م زه‌ینی‌ ئێوه‌ هه‌م زه‌ینی هه‌ردوو لا سه‌باره‌ت به‌ ئیسلام گۆراوه‌ و له‌ ناسینه‌وه‌ی که‌سایه‌تییه‌کاندا دوچاری هه‌ڵه‌ بووه ‌زانینی ئێمه‌ هه‌ڵه‌یه‌. باشی پێغه‌‌مه‌‌رێک ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ خوایه‌که‌، که‌ دیاریی نییه، فه‌رامۆشی تووش نابێ، خه‌تا ناکات، هه‌ڵه‌ ناکات، باشترین حاڵه‌تی‌ پێغه‌مه‌رێک، ئه‌وه‌یه‌ که‌ مامورێکه‌ خیانه‌ت له‌ مامورییته‌که‌ی ناکات، هه‌ر ئه‌مه!‌ و هیچی تر!، ئیتر زیاتر له‌مه‌ شتێکی تری لێداوانه‌کراوه، که‌واته‌ جگه‌ له‌ پێغه‌مه‌ران هیچ که‌س مه‌عسوم نییه‌ و پێغه‌مه‌رانیش ته‌نیا له‌ فه‌رمانی ته‌شریع و بانگه‌وازی دیندا مه‌عسومن، نه‌ له‌ شته‌کانی تردا، له‌ مه‌سه‌له‌کانی تردا دوچاری هه‌ڵه‌ و خه‌تا ئه‌بن.‌‌

پرسیار: کاتێ ئێوه‌ شه‌خسی پێغه‌مه‌ر به‌ خه‌تاکار بزانن؟

وه‌ڵام: خه‌تاکار نا، بڕوانه‌، شێویندرا، شێوێندار! ئه‌وه‌ی که‌ ئینسانێک، به‌ده‌ر له‌ فه‌رمانی ته‌شریع، به‌ده‌ر له‌ کاری ئه‌سڵی خۆی دوچاری هه‌ڵه و خه‌تا بێت، وه‌ک ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ که‌سێک به‌ خه‌تاکار بزانیم، سه‌رنج به‌ن! له‌ وه‌ ئه‌چێت له‌ ئه‌نجامگیری و باسه‌کانتاندا پاک نییه‌تی نییه‌، ئه‌م ووشه‌یه‌ که‌ ئیمه‌ ئه‌ڵێین خه‌تاکار، به‌ پوچترین ئینسانه‌کانی ده‌ڵێین، ئه‌مه‌ له‌ کوێ و ئه‌و له‌ کوێ راستیه‌ که‌ قورئان سه‌باره‌ت به‌ پێغه‌مه‌ران به‌ گشتی و سه‌باره‌ت به‌ پێغه‌مبه‌ری ئیسلام(د.خ) به‌ شێوه‌یه‌کی تایبه‌ت، دووپاتی ده‌کاته‌وه‌ و ده‌ڵێ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا نه‌ده‌بوو ئه‌م کاره‌ بکه‌ی. ده‌زانی چه‌نده‌ جودان؟ که‌ ئێمه‌ ده‌ڵێین له‌ کاری هیدایه‌ت و ته‌شریع وبانگه‌واز بۆ دین دا، هه‌ڵه‌ ناکه‌ن، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ پێغه‌مبه‌رێک به‌ خه‌تاکار بزانین، چه‌نده‌ له‌یه‌ک جودان؟

ده‌زانی ئیناسنێکی پاک نییه‌ت له‌م ئایه‌ته‌ که‌ قورئان سه‌باره‌ت به‌ پێغه‌مه‌رده‌فه‌رموێ که‌: ما کان لنبی ان یکون له‌…(انفال 67) ناره‌زایی ده‌رده‌بڕێ وله‌ چه‌ند شوێنی تریش به‌رامبه‌ر به‌ حه‌زره‌تی ره‌سول ناره‌زایی ده‌ردبڕێ که‌ بۆچی ئه‌م کاره‌ت کرد، یا بۆچی ئه‌و کاره‌ت کرد؟ کاتێ ئینسان ئه‌م ئایه‌ته‌ بخوێنێته‌وه‌ و یه‌کراست بڵێ که‌واته‌ پێغه‌مه‌ران خه‌تاکار بوون، ئه‌مه‌ نیشانه‌ی پاک نییه‌تی نییه‌، ئایه‌تی قورئانه‌ که‌ ئه‌مه‌ ده‌ڵێت.

پرسیار:ئێوه‌ خۆتان فه‌رموتان که‌ پێغه‌مه‌ر هه‌ڵه‌ ده‌کات؟

وه‌ڵام: ئه‌مه‌ مانای خه‌تاکاره‌؟ عه‌رزم کردن ئه‌م دووانه‌ جیاوازن، دیسان سه‌رنجتان نه‌دا، به‌ درێژی روونم کرده‌وه‌، ئه‌وه‌ی که‌ بڵێن که‌سێ ره‌نگه‌ هه‌ڵه‌ بکات و زه‌ینی خه‌تا بکات، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌سێک به‌ خه‌تاکار ناوبنێین زۆر جیاوازه‌.

چونکه‌ خه‌تاکار له‌ زمانی خۆتانا به‌ پوچترین که‌س ده‌ڵێین- هه‌روه‌ها له‌ فارسی و کوردییش دا- به‌ڵام ئه‌گه‌ر بڵێین ره‌نگه که‌سێ له‌ کاره‌کاندا خه‌تا و هه‌ڵه‌ بکات، به‌و مانایه‌ نییه‌ که‌ ئه‌و ئینسانه‌، ئینسانێکی پوچه‌، ئینسانێکی خراپه‌. مانای ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئینسانه‌ خه‌تا و هه‌ڵه‌ش به‌شێکه‌ له‌ ئینسان ته‌نانه‌ت پێغه‌مبه‌رانیش‌.

ته‌نیا له‌ ئه‌ركێکدا که‌ ئه‌ساسی ئیمتازی ئه‌وانه‌ و کاری بنچینه‌یشیانه‌ دوچاری خه‌تا و هه‌ڵه‌ نابن ئه‌ویش په‌یامه‌که‌یانه‌. گه‌یاندنی دینه‌ به‌ خه‌ڵک، ته‌نیا ڵێره‌دایه‌ که‌ دوچاری هه‌ڵه‌ نابن، له‌ باقی شته‌کانی تردا دوچاری هه‌ڵه‌ ده‌بن، بۆتان روون بویه‌وه‌ که‌ خه‌تاکار بوون له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که‌ ره‌نگه‌ دوچاری خه‌تا و هه‌ڵه‌ بوون چه‌نده‌ جیاوازه‌؟‌

پرسیار: به‌رێز ئاغای موفتی زاده‌، ئێوه‌ سه‌باره‌ت به‌ ( واسته‌کان) فه‌رمووتان، که‌ ئێمه‌ پێیان ده‌ڵێین(واسته‌)، هه‌ر چه‌نده‌ واسته‌ بۆخوا پێویست ناکات، من ئه‌مه‌م قبوڵ نییه، به‌ عنوان واسته‌، ناتوانم قه‌بوڵی که‌م که‌ ئینسانێک ببێته‌ واسته‌.

وه‌ڵام: منیش لێره‌دا ئه‌مه‌م قبوڵ نییه‌.‌

پرسیار: نه‌ک به‌ عنوان واسته‌، له‌ کاتێکدا که‌ پێغه‌مبه‌ر له‌ ژیاندا بوو، موسڵمانه‌کان، هه‌رچه‌نده‌ (ایاک نعبدوا ایاک نستعین) یان ده‌ووت، له‌ زۆر حاڵه‌تدا پییان ده‌ووت ئه‌ی محمد دوعای خێرمان بۆ بکه‌.

وه‌ڵام: ئه‌مه‌ له‌ کوێ و ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ له‌ کوێ که‌ داوای یارمه‌تی له‌ که‌سێکی مردوو بکه‌ین!

پرسیار: ئه‌گه‌ر که‌سێک ئه‌چێته ڵای‌ شێخێک یا گه‌وره‌یه‌کی ئیسلامی و داوای دوعای لێ ئه‌کا ئه‌مه‌ به‌و مه‌عنایه‌ نییه‌ که‌ …؟

وه‌ڵام: داواکردنی یارمه‌تی له‌ حزوردا مانای چییه‌؟ ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندی به‌ جیهانی شه‌هاده‌وه‌ هه‌یه‌ وئاساییه‌. منیش ئێستا داواتان لێ ئه‌که‌م که‌ دوعای خێرم بۆبکه‌ن ، تۆش ده‌توانی له‌هه‌رموسڵمانێک که‌ ده‌ته‌وێ داوای دوعای خێرم بۆ بکه‌‌ ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندی به‌ جیهانی شه‌هاده‌وه‌ هه‌یه. ئه‌و مه‌سه‌ڵانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌ عاله‌می شه‌هاده‌وه‌ هه‌یه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ی که‌ په‌یوه‌ندیان به‌ جیهانی غه‌یبه‌وه‌ هه‌یه‌ جودان، ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ی که‌ ده‌ڵێین شیرکه‌ کامه‌یه‌؟ ( منیش ئه‌مه‌م به‌لاوه شیرکه‌)، ئه‌وه‌ نیه‌ که‌ من ئێستا لێره‌ دانیشتووم له‌ که‌سێک ( مردو یا زیندو) که‌ لێره‌ نییه‌ داوای یارمه‌تی بکه‌ین، ئه‌مه‌ شیرکه‌.

داوای یارمه‌تی به‌و‌ مانایه‌ که‌ دوعای خێرم بۆ بکه‌؟

وه‌ڵام: هه‌ر ئه‌وه‌، ئه‌مه‌ش شیرکه‌؟ ئه‌سڵه‌ن هه‌ر جۆر داوای یارمه‌تی و پشتبه‌ستن له‌ ده‌ره‌وه‌ی جیهانی شه‌هاده‌، مانای له‌ رێگه‌ی جیهانی غه‌یبه‌وه‌ جگه‌ له‌ خوا شیرکه‌، ایاک نستعین ده‌زانی مانای چییه‌؟

پرسیار: ئه‌گه‌ر من داواتان لێ بکه‌م که‌ دوعام بۆ بکه‌ن، له‌ خوا داوابکه‌یت که‌ پێویستییه‌کی ئه‌م دنیا یا ئه‌و دنیام بۆ به‌جێبێنێ، ئه‌مه‌ به‌ شیرک بزانن، مو‌سڵمانه‌کانی زه‌مانی پێغه‌مبه‌ر موشریک بوون وپێغه‌مبه‌ریش شه‌ریکی موشریکان؟

وه‌ڵام: بڕوانه‌، دوباره‌ روونم کرده‌وه‌، هه‌ر تێنه‌گه‌یشتی، ‌ساده‌م کرده‌وه، فره‌ ساده‌م کرده‌وه‌، به‌ جۆرێک هه‌رکه‌سێ تێبگات، به‌ڵام نا، سه‌رنجت نه‌داو، دوپاتی ناکه‌مه‌وه‌، کاسێته‌که‌ بگه‌رێننه‌وه‌ دواوه‌، پیتان عه‌رزکه‌م که‌ دووباره‌ گوێتان له‌ کاسێته‌که‌ گرت، ئه‌گه‌ر به‌م روونکردنه‌وه‌یه‌ به‌سه‌نده‌تان نه‌کرد…چونکه‌ تا ئه‌ندازه‌یه‌ک ووردبینی ده‌وێ و ئه‌وه‌ش که‌ وه‌ڵامه‌کانم کورتن له‌ سه‌رداوای خۆتان بوو، فه‌رمووتان هه‌ر پرسیارێ ده‌که‌م به‌ کورتی وه‌ڵام بده‌نه‌وه‌، به‌ درێژی روونکرنه‌وه‌م نه‌دا بۆ وه‌ڵامه‌کان، ئیستا که‌ ده‌ڵێن، مه‌سه‌له‌که‌ به‌هه‌ڵه‌ حاڵی بوون روونی ده‌که‌مه‌وه‌.

جیهانی (بوون- وجود) دوو به‌شی له‌یه‌کتر جودای هه‌یه‌. یه‌کێکیان ناوی جیهانی شه‌هاده‌یه‌ و ئه‌وی تریان جیهانی غه‌یب. له‌لایه‌ن خواوه‌ بۆ ئه‌م دوو جیهانه‌ بنه‌ما وتایبه‌تمه‌ندی دانراوه، که‌ ئه‌گه‌ر چی له‌هه‌ندێ لایه‌نه‌وه‌ له‌یه‌ک ده‌چن، له‌ باقی لایه‌نه‌کانی تره‌وه‌ له‌گه‌ڵ یه‌کتر جودان. جیهانی شه‌هاده‌ مانای ئه‌م جیهانه‌ زندووه ئاساییه‌ی ئێمه‌ وباقی زینده‌وه‌ران و بێ گیانه‌کانی تر‌. مه‌به‌ستی ئێمه‌ به‌گشتی هه‌موو ئه‌وانه‌ ، پێیان ده‌ڵێین جیهانی شه‌هاده. ‌ جیهانی شه‌هاده‌ جیهانی په‌یوه‌ندییه‌کان، هۆکان، کار و کاردانه‌وه‌کانی ئێمه‌ بووه‌، باقییه‌که‌ی مه‌سه‌له‌گه‌لێکن په‌یوه‌ندیان به‌ ماده‌وه‌ هه‌یه‌. له‌م جیهانی شه‌هاده‌یه‌دا ئینسان، گه‌وره‌ترین ئینسان، پێغه‌مه‌رێک، نه‌ ته‌نیا یارمه‌تی له‌ ئینسانه‌کانی تر وه‌رده‌گرێ، له‌ گیانداران و بێ گیانه‌کانیش یارمه‌تی وه‌رده‌گرێ. پێغه‌مبه‌رێ کاتێ کارێکی هه‌یه‌، خۆی ناتوانێ و ده‌ستی ناگات، وه‌ختی نییه‌ کاره‌که‌ی ئه‌نجام بدات، به‌که‌سێکی تر ده‌ڵێ برۆ ئه‌وکاره‌م بۆ ئه‌نجام به‌، چونکه‌ له‌ جیهانی ئاسایدا، جیهانی شه‌هاده‌، ناتوانێ ئه‌م کاره‌ ئه‌نجام بدات، که‌سێک یارمه‌تی ئه‌دا کاره‌که‌ی بۆ ئه‌نجام ئه‌دا. ده‌یه‌وێ به‌رێگادا بڕوا ماندوو ئه‌بێ ، ناتوانێ پیاده‌ بڕوا، سواری چوارپێیه‌ک ده‌بێ و ڕێگاکه‌ ده‌روا، ته‌نانه‌ت پێغه‌مبه‌ر پێویستی به‌ چوارپێیه‌که‌ که‌ ماوه‌یه‌ک سواری بیت و رێگاکه‌ی بڕواو ماندوو نه‌بێ، کاتێ تینووه‌ مانای له‌شی پێویستی به‌ ئاوه‌ یارمه‌تی له‌ ئاو وه‌رده‌گرێ و ئاو ده‌خواته‌وه‌، کاتێ برسییه‌ خۆراک ده‌خوا، ئه‌مه‌ سه‌باره‌ت به‌ جیهانی شه‌هاده‌یه‌، له‌ جیهانی شه‌هاده‌تدا. له‌ عاله‌می شه‌هاده‌تدا،هه‌ر شتیک ده‌توانێ یارمه‌تی شتێکی تر بدات، ته‌نانه‌ت ئینسانێک و گه‌وره‌ترین ئینسانیش، یارمه‌تی مادی یا مه‌عنه‌وی. به‌ڵام ئه‌ومه‌سه‌له‌یه‌ی که‌ جێگای باسی ئێمه‌یه‌، جیهانی غه‌یبه نه‌ک جیهانی شه‌هاده‌‌( ایاک‌ نستعین) که‌ فێرمان ده‌کات و له‌ زۆر ئایاتی تریشدا فێرمان ده‌کات، له‌و جۆره‌ پشتبه‌ستن و داوای یارمه‌تیانه‌یه‌ که‌ هه‌میشه‌ بۆته‌ هۆی سه‌رگه‌ردانی میلله‌تان، جێی داخیشه‌ کاتێ سونییه‌ت بووه‌ باو له‌ناو موسڵماناندا، دووباره‌ رێگای یه‌کێتی ئیسلامیان وون کرد و دوچاری ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ بوون. مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ جیهانی شه‌هادت به‌ولاوه‌، کاتێ ده‌گه‌ینه‌ جیهانی غه‌یب، جیهانی غه‌یب ته‌نیا و ته‌نیا له‌ ئیختیاری خوا دایه‌، جگه‌ له‌ خواش هیچ که‌س توانا و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر جیهانی غه‌یبا نییه‌، به‌ڵێ، سه‌باره‌ت به‌ پێغه‌مه‌ران، به‌ گشتی مه‌سه‌له‌که‌ به‌م جۆره‌یه‌ وبۆ ئێمه‌ش دروستی هه‌ر ئه‌وه‌یه‌، ئێمه‌ جگه‌ له‌ عاله‌می شه‌هاده‌، هیچ ده‌سه‌ڵاتێکمان نییه‌، هه‌موو مه‌سه‌له‌کان له‌ ئیختیاری خوای گه‌وره‌دایه‌، به‌م هۆیه‌وه‌ له‌ زۆر ئایه‌تدا، ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ باسکراوه‌، تا موسڵمانه‌کان دوچاری ئه‌و شرک و چه‌وته‌ رێگایه‌ نه‌بن که‌ میلله‌ته‌کانی پێشوو تووشی هاتبوون، له‌وانه‌ ئێمه‌یان فێر کرد له‌ کاتی نوێژدا ، سوره‌تی فاتحه‌ ئه‌خوێنین، چونکه ئینسانی موسڵمان ده‌بێ ده‌ستوره‌ ‌بنه‌ره‌تیه‌کان، بۆ زانینی مه‌عریفه‌ته‌ گه‌وره‌کان، بزانێت، یه‌کێک له‌و باسانه‌ش، ئه‌م ( ایاک نستعین) ه‌یه‌. که‌ وتووێژ له‌گه‌ڵ خوایه، ‌ که‌ ته‌نیا داوای یارمه‌تی له‌ تۆ ده‌که‌ین. ئایا کاتێ ئینسانی موسڵمان له‌ ناخی دڵیه‌وه‌ ده‌ڵێت، ‌راستییه‌، یا سه‌رزاره‌کیییه‌، بۆنمونه‌ به‌ نۆکه‌رتبم، به‌قوربانت بم، به‌ساقه‌ت بم، که‌ له‌ چاکوچۆنیدا به‌یه‌کتری ده‌ڵێین ووشه‌یه‌کی ره‌سمی سه‌رده‌مانه‌ له‌گه‌ڵ په‌روه‌رده‌ی سه‌قه‌تی ئێمه‌دا، ئه‌م ده‌ربڕینانه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای حه‌قیقه‌ت ده‌وترێن، مه‌عریفه‌تێک دروست که‌ خوا فێری ئێمه‌ی کردووه‌، بێگومان ئه‌مه‌ مه‌شقی دووه‌مه‌، دروسته‌؟ ‌ نابێ ریاکاری و مجامه‌له‌ی تێدا بێت، کاتێ ده‌ڵێین: خوایه‌ ته‌نیا داوای یارمه‌تی له‌ تۆ ده‌که‌ین، ده‌بێ راستگۆ بین له‌م ووتنه‌ماندا، کاتێ بڵێین:خوایه‌! ته‌نیا داوای یارمه‌تی له‌ تۆ ده‌که‌ین، به‌ڵام نوێژه‌که‌مان یه‌واو بوو، یا پیاغه‌مبه‌ر له‌ فڵانه‌ کاردا یارمه‌تیم به‌. ئه‌ی فڵانه‌ شێخ، ئه‌ی فڵانه‌ ئیمام فریام که‌وه‌، شیفام بۆ بنێره‌، یا بۆ من دوعا بکه‌، ته‌نانه‌ت به‌و شێوه‌یه‌ش که‌ تۆ فه‌رمووت، ئه‌وش بووه‌ شیرک. شیرک مانای چییه‌؟ ئه‌وه‌ی که‌ سیفه‌تی خوایی که‌ ته‌نیا خوا فه‌ریادڕه‌سه‌ و ته‌نیا ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر جیهانی غه‌یبدا هه‌یه‌، بۆ که‌سێکی تری قایل بی، ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌کانی جیهانی شه‌هاده‌تدا جودان، که‌ له‌ وێدا ده‌زانین یارمه‌تییه‌ مادی و مه‌عنه‌وییه‌کان چ مانایه‌کیان هه‌یه‌! سه‌باره‌ت به‌ مه‌عنه‌ویاتی جیهانی شه‌هاده‌، من له‌ تۆ داوا ئه‌که‌م، دوعای خێرم بۆ بکه‌ی، یان کارێکی ئاساییم بۆ ئه‌نجام به‌ی، هیچ جیاوازی نییه‌. کاتێ موسڵمانه‌کان ده‌چوونه‌ لای حه‌زره‌تی ره‌سول و داوایان لێده‌کرد که‌ دوعای خێریان بۆ بکات، ئه‌و فه‌رمانه‌ی که‌ خوا ده‌ستوری داوه به‌ هه‌موو موسڵمانه‌کان که‌ بۆ یه‌کتر داوای خێر بکه‌ن، چ له‌ کار و چ له‌ نییه‌ت و چ به‌زمان، حه‌زره‌تی ره‌سول ئه‌و ده‌ستوره‌ی ئه‌نجام ئه‌دا و دوعای خێری بۆ ئه‌کردن، هه‌روه‌ک چۆن ئێمه هه‌میشه‌‌ دوعای خێر بۆ حه‌زره‌تی ره‌سوڵ ئه‌که‌ین .

اللهم‌ صل‌ علی‌ محمد وعلی‌ آله‌ و صحبه‌ وسلم‌.

کاکه ئه حمه دی مفتی زاده رحمه الله 

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: