نسخه ی تلخیص و تصحیح شده ی پیام اتحاد و همدلی

نسخه ی تلخیص و تصحیح شده ی پیام اتحاد و همدلی

نسخه ی جدید
﴿ باسمه خیرالاسماء﴾

امسال، شورای مدیریت مکتب قرآن با صدور بیانیه ای بر اساس استناد به دستاوردهای دقیق و قطعیِ علم، نجوم آغاز ماه رمضان و شوّال را اعلام نمود. در این روزگار که مسلمانان از درد تفرّق می نالند و سخت نیازمند اقداماتی وحدت آفرین می باشند؛ فتوای خداپسند شاگردان شهید بزرگوار احمد مفتی زاده – رحمة اللهِ علیه- که نویدبخش وحدت و همدلی است؛ شایسته ی تحسین و تقدیر می باشد. اگرچه بیانیّه ی مزبور نزد اهل علم و انصاف، بخصوص علمای محترم و معزّز اهل سنّت، مستدل و روشن است؛ امّا کسانی که با این مبحث آشنا نیستند و دوست دارند توضیحاتی بیشتر در اختیار داشته باشند تا به تبلیغ و روشنگری میان مردمِ شریفِ اهل سنّت همّت گمارند؛ مطالبی را به عرض می رسانم.
خداوند متعال در قرآن مجید می فرماید:
* ﴿… وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا ﴾ (فرقان/2) یعنی:«…و (خدا) هر چیزی را آفرید و اندازه ی دقیقی برای آن قرار داد».

* ﴿ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ ﴾ (انعام/96) یعنی:« و خورشید و ماه را میعاد حساب گردانید، این تقدیر (خدای) غالب دانا است».
* ﴿ وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ ﴾ (یس/39) یعنی:« و منزلهایی را برای ماه مقرّر کردیم تا آنکه مانند شاخک خشکِ خوشه ی خرما برگردد».
* ﴿ هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاء وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ… ﴾ (یونس/5)
یعنی:« اوست که خورشید را درخشنده و ماه را روشن ساخت و برای ماه منزلهایی معیّن کرد تا شمار سال ها و حساب را بدانید»
در آیات فوق و برخی آیات دیگر در قرآن نظم دقیق منظومه ی شمسی به روشنی ذکر شده است و امروزه دانشمندان علم نجوم بهتر از هر زمانی با عالی ترین وجه، شگفتی های عظیم نظم موجود در جهان و خصوصاً نظم دقیق منظومه ی شمسی را بیان می کنند.
لازم به ذکر است در قرون گذشته منجمین و ستاره شناسان دو دسته بودند : دسته ای با سخنانی یاوه و وهم انگیز و جادوگرانه از مردم ناآگاه و محروم سودجویی می کردند (1) و اقلیّتی هم دانشی محدود درباره ی ثبوت هلال هر ماهی از دوازده ماه سال داشتند و محاسباتی انجام می دادند که احتمال خطا در آن بود اما وسعت و دقّت و اتقان علم نجوم عصر حاضر که آمیخته ای از فیزیک و ریاضی و هندسه ی فضایی می باشد به درجه ای از عظمت و شگفتی رسیده است که شایسته است بگوییم:
تبارک الله از آن همه نظم دقیق و عظمت و شگفتی های آفرینش وتبارک الله از موهبت علم خدادادی به انسان که می تواند عظمت محیّرالعقول قوانین دقیق تقدیر الهی در جهان شناخته شده را کشف کند و با ارائه ی یافته های علمی، بشریت را در مقابل عظمت آفرینش و تقدیر الهی به کرنش و تعظیم وا دارد.
بدون شک سخن از کوشش برای آگاهی یافتن به ثبوت هلال با گوشه ای از وسعتی عظیم از دانش علم نجوم پیوند و ارتباط پیدا می کند. خداوند متعال در آیه ی 185 سوره ی بقره می فرماید: ﴿… فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْه﴾ یعنی: « هر یک از شما ماه رمضان را درک کرد باید روزه بگیرد»، «شَهِدَ» یعنی:حاضر شد و«من شَهِدَ» یعنی: هر کس وارد ماه رمضان شد، حضور یافت. و برای حضور در این ماه مبارک از آغاز تا پایان علم به ثبوت هلال رمضان و شوال نیاز است.

برای چگونگی ثبوت هلال ماه رمضان از حضرت رسول – صلی الله علیه و سلّم- نقل شده که فرموده است: «صوموا لِرؤیته و أفطروا لرؤیته» یعنی: « با دیدن هلال (ماه رمضان) روزه بگیرید و با دیدن (هلال ماه شوّال) افطار کنید» همچنین فرموده است چنانچه دیدن هلال به هر علّتی مقدور نشد، ماه قبل از رمضان (شعبان) و ماه رمضان را با سی روز کامل کنید. درباره ی این حدیث لازم است به دو نکته ی اساسی توجه داشته باشیم: نخست : این که مقصود از فرموده ی حضرت رسول – صلی الله علیه وسلّم – ثبوت وجود هلال است نه فقط رؤیت، یعنی هدف و اصل این نیست که هلال رؤیت شود، بلکه مفاد حدیث، سخن از اقدام و روشی برای ثبوت وجود هلال است و این مقصود با معنی ﴿ فَمَن شَهِدَ مِنكُم ﴾ در آیه ی فوق تناسب و سازگاری دارد.در غیراین صورت، یعنی؛ اگر کسی ادّعا کند رؤیت هدف و اصل است (که البته هیچ یک از فقهای اسلامی چنین نگفته اند) ازادعایش برمی آید اولاً، «شهد» به معنی «رأی» و «الشهر» به معنی«القمر» باشدکه این معنی نادرست و غیر موجه است؛ثانیاً، تصریح حضرت _ صلی الله علیه و سلم _ در حدیث ( اگر رؤیت هلال مقدور نشد به اکمال سی روز شعبان و رمضان اقدام نمایند) نیز به روشنی ناقض مدعای مفروض است.

به علاوه امام نووی در شرح مسلم (ج5 ص54) و ابن حجر عسقلانی در « فتح الباری به شرح صحیح البخاری»(ج4 ص82) و شهاب الدین احمد قسطلانی در « ارشاد الساری لشرح صحیح البخاری»(ج3 ص356) فرموده اند: « مقصود از رؤیت هلال این نیست که همه ی مردم باید آن را ببینند بلکه اگر برخی از مردم آن را رؤیت کردند کافی است و برای دیگران حلول رمضان و عید فطر اثبات می شود زیرا؛ هدف، ثبوت هلال است نه فقط رؤیت». با توجه به آنچه ذکر شد، هر ادعایی که در آن رؤیت هلال در حدیث به عنوان اصل و هدف فرض گرفته شود بی شک مردود می باشد.
نکته ی دوم: این که حدیث مزبور برای ثبوت هلال ماه رمضان و شوال، ناظر به استفاده از حداکثر امکانات علمی آن روز بوده است. توضیح این که:آگاهان به دانش اصول فقه می دانند که امر به اعتبار متعلَِّق دو نوع است:« امر تأسیسی و ابتدایی» و « امر اصلاحی و امضایی» . « امر تأسیسی» یعنی؛ امری که مخاطبین به فعل وانجام طریقی که وجود ندارد، مأمور و مکلّف می شوند مانند امر به دادن زکات و« امر اصلاحی و امضایی»یعنی، امری که متعلّق آن فعل و روش در جامعه وجود دارد و پیامبر – صلی الله علیه و سلّم- آن را اصلاح یا تأیید فرموده است مانند امر به انجام مراسم حج.
درباره ی حدیث مزبور لازم است بدانیم که ارشاد پیامبر- صلی الله علیه و سلّم- برای ثبوت هلال ماه از نوع« امر امضایی و تأییدی» است یعنی روش مزبور برای ثبوت هلال ماه ها در زمان های قبل از پیامبر – صلی الله علیه و سلّم – نیز در میان مردم رایج و معمول بوده است، نه این که روشی دیگر وجود داشت، امّا پیامبر- صلی الله علیه و سلّم- به روشی تازه راهنمایی و دستور فرموده باشد.توضیح مذکور بخاطر روشن شدن و توجه بیشتر به این نکته است که عمل به روش معمول برای ثبوت هلال ماه ها استفاده از حداکثر دانش و امکاناتی بود که مردم آن روزگار در سرزمین بطحاء داشتند.
و امّا مطلب بسیار حایز اهمیت این است که می دانیم، خداوند متعال علم کامل به معانی و مفاهیم و مدلولات تمام آیات محکم و نیز علم به مصادیق آیات متشابه را به حضرت رسول – صلی الله علیه و سلّم – آموخته است و به نظر مرحوم کاکه احمد مفتی زاده نه تنها حضرت رسول – صلی الله علیه وسلّم – علم به کلیّت مصادیق آیات متشابه را (آیاتی که مصداق های آن در زمان های بعد از پیامبر- صلی الله علیه و سلّم- تا قیامت با پیشرفت علم و دانش روشن می شود) می دانست، بلکه به احتمال قوی خدای متعال به شکل مصوّر و عینی آن مصادیق را به پیامبر _ صلی الله علیه و سلّم- نشان داده است. (نوار شماره ی 153)

با این وصف می توان گفت: چون حضرت رسول – صلی الله علیه و سلّم- به پیشرفت های دانش مرتبط با آیات قرآن، علم و آگاهی داشت؛ بدون شک می دانست بشر با علم خدادادی، قوانین الهی را به بهترین شکل ممکن کشف می کند و مثلاً دانشمندان در علم نجوم و کهکشان شناسی به درجه ای از پیشرفت علمی می رسند که می توانند لحظه ی آغاز هلال هر ماهی را به بهترین و دقیق ترین شکل ممکن اعلام نمایند، در نتیجه روش معمول در زمان خود برای ثبوت هلال را با عبارتی غیر حصری و غیر تعّبدی بیان فرموده است که تصور تعارض میان دین و علم (2) بوجود نیاید و مسلمانان بتوانند از حداکثر دانش و امکانات زمان خود برای ثبوت هلال ماه استفاده نمایند و منعی نداشته باشند. البتّه فقهای شافعیّه عدم تعارض استفاده از علم نجوم، برای ثبوت هلال را با حدیث نبوی تأیید فرموده اند، توضیح اینکه:

بعد از زمان پیامبر – صلی الله علیه و سلّم- و خلفای راشدین و تابعین – سلام الله علیهم- و با گذشت زمان و شکوفایی رشته های مختلف علوم از جمله علم هیأت و نجوم، بعضی از دانشمندان مسلمان توانستند ثبوت هلال هر ماهی را از روی محاسبات نجومی اعلام نمایند امّا چون امکان اشتباه در محاسبات محدود منجّمان قرون گذشته وجود داشت، فقهای اسلامی و خصوصاً دسته ای از اعاظم فقهای شافعیّه، حجّیت قول منجّم را فقط برای خود منجّم و دسته ای دیگر، حجّیت آن را برای کسانی که به درستی قول منجّمان واقف شوند، نیز تأیید فرموده اند.

چنانکه علّامه محمد زهری الغمراوی در« السِّراج الوهّاج» ( ص 136) می نویسد : « … وحساب منجم لنفسهِ و لِمن صدّقهُ فکُّلُ ذالک یجوزُ الصوم والفطر» یعنی : « محاسبات منجّم برای خودش و برای کسی که وی را تصدیق کند، بطور کلی برای روزه و افطار( عید) جایز است .هم چنین استاد عبدالرحمن الجزیری صاحب « الفقه علی المذاهب الاربعه » (ج1 ص551) می نویسد: :« الشافعیه قالوا: یُعتبر قول المنجّم فی حق نفسه و حق مَن صدّقه و …» یعنی:«جمهور فقهای شافعیّه گفته اند: قول منجّم برای خودش و نیز برای کسانی که آن را تصدیق نمایند معتبر است» ولی در مجموع به دلیل وجود احتمال خطا در محاسبات منجّمان آن عصر علمای شافعّیه بر روش رؤیت هلال یا اکمال سی روز شعبان و رمضان تأکید ورزیده اند.

علاوه بر آنچه ذکر شد شیخ ابن حجر هیثمی در «تحفه المحتاج بشرح المنهاج» (ج3 ص381) و سید بَکری صاحب « اِعانه الطالبین» در (ج2 ص219) و خطیب شربینی در « مُغنی المحتاج»(ج1 ص420) به صراحت نوشته اند: « حکم و قاعده ی منجمان اگر بالتَّبع نه بالاصاله باشد معتبر است و نیز فرموده اند که قول منّجم تنها برای خودش حجّیت دارد و معتبر می باشد نه برای دیگران». و برخی از بزرگان از جمله شیخ محمد رَمَلی در« فتاوای رملی»(ج2 ص57) بعد از ذکر رأی فقها درباره ی اعتبار قول منجم برای خودش قدمی جلوتر برداشته و فرموده است:« برای همه ی کسانی که به قول منجّم و حاسب نسبت به حلول رمضان ظن پیدا کردند گرفتن روزه واجب می شود».(3) (توجه! اصطلاح «ظن» در مباحث فقهی غیر از وهم و خیال می باشد و به معنی این است که کسی از نظر علم و آگاهی به حالتی برسد که احتمال قوی بدهد موضوعی درست است.)

خلاصه اینکه وقتی قول منجّم در قرون گذشته با وجود احتمال خطا در آن نزد فقهای بزرگوار شافعی معتبر بوده است به طریق اولی قول منجّمان در عصر حاضر که دقیق و متقن و به دور از خطا و اشتباه می باشد برای مسلمانان بسیار معتبر است.

چنانکه استاد رشید رضا در تفسیر«المنار»(ج2 ص187) می فرماید:« محاسبات نجومی در عصر ما مفید علم قطعی است و راه را برای علما و حکّام اسلامی هموار نموده است تا بر اساس آن، حکم هلال ماه رمضان و شوال را صادر نمایند که حکمی صحیح تر از اثبات هلال با اکمال سی روز می باشد.»

خواننده ی گرامی! دقت فرمایید اگر قول منجمی (محاسبات آنان) برای ثبوت هلال ماه با حدیث مورد بحث در تعارض بود، هرگز به حجیّت و اعتبار آن برای خود منجمان و نیز دیگران فتوا نمی دادند؛ لذا هر کسی مدعی چنان تعارضی باشد یا از قول اعاظم فقهای شافعیه بی خبر است و یا فتوای آنان را مردود می داند که البته در این صورت برای ردّ فتوای آن بزرگواران باید دلیل موافق مبانی فقهی نیز ارایه دهد، زیرا ادعای بی دلیل از هیچ کسی پذیرفته نیست.

با توجه به آنچه ذکر شد: اوّلاً، با پیشرفت علم و تکنولوژی، دانش نجوم به حدّی پیشرفت کرده ، و به قدری دقیق و محکم و روشن شده است که برای صدها سال، کاملاً دقیق و متقن، سال و ماه و روز و ساعت و دقیقه و ثانیه ی وقوع خسوف و کسوف را محاسبه می کنند و تعیین زمان دقیق آغاز هلال هر ماهی به درستی و اتقانِ تمام، امری بسیار ساده شده است. باز هم عرض می کنیم که چون محاسبات علم نجوم در این عصر بسیار دقیق و خدشه ناپذیر و قطعی می باشد و با محاسبات منجّمان قدیم که احتمال اشتباه در آن میرفت قابل قیاس نیست، بنابراین؛ هر کس ادّعا کند که استفاده از علم پیشرفته ی نجوم این عصر برای ثبوت هلال ماه با حدیث نبوی در تعارض است، به تعارض میان دین و علمِ مسلّم و قطعی، فتوا داده است و چنین فتوایی بدون تردید، بی اعتبار خواهد بود. [رحمت و برکات خدای سبحان بر روان پاک کاکه احمد باد که به نظر ایشان با توجه به آیه ی ﴿ عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ ﴾ « خدای متعال هم نظم و قانون ها را در نظام طبیعت قرار داده است و هم توان یادگیری و آموختن را به انسان عطا فرموده است؛ بنابراین؛ نایل آمدن به علم قطعی و مسلّم موهبتی الهی است».]خلاصه چون دانش نجومِ امروزی در کشف منازل ماه (قانونی که خدا برای آن قرارداده است) به درجه و مرتبه ای از دقت و محکم کاری رسیده است که نمی توان در درستی آن تردید روا داشت، در نتیجه محال است سخن رسول خدا – صلی الله علیه و سلّم – با دانشِ دقیق و درست نجوم در تعارض باشد. ثانیاً، چون سخن رسول خدا – صلی الله علیه و سلّم – برای ثبوت وجود هلال ماه بوده است نه صرف رؤیت آن؛ همچنین روش علم نجوم درعصر حاضر عالی ترین و دقیق ترین روش می باشد، ثالثاً، چون فقهای عظام شافعیه درقرون گذشته حجیت و اعتبار قول منجمان برای ثبوت هلال ماه را – با وصف اینکه دانش آنان ضعیف و محدود بود واحتمال خطا در آن می رفت- برای خود منجمان و نیز دیگران تأیید فرموده اند، رابعاً، و بالاخره چون در عصر حاضر مسلمانان میتوانند با مطالعه ی دستاوردهای دانش نجوم به آسانی درباره ی تولد هلال ماه آشنایی و علم درست و قطعی پیدا کنند، بنابراین فتوای ثبوت هلال ماه به استناد علم نجوم و اعلام آن به عموم مسلمانان کاملاً درست و بسیار معتبر می باشد، در نتیجه فتوای « شورای مدیریت مکتب قرآن» درعصر پیشرفتهای محیر العقول علمی، هم آیه ی﴿… فَمَن شَهِدَ مِنكُم ﴾ را با فهم و دانش امروزی تفسیر کرده است و هم اینکه هیچ تعارضی با حدیث «صوموا لرؤیته…» ندارد و از مهمترین امتیازاتش این است که پیامی عملی و طریقی نویدبخش برای رسیدن به اتحاد و همدلی و نجات و رهایی از تفرّق مذموم در مورد آغاز ماه رمضان و آغاز ماه شوال(عید فطر) می باشد. بدون شک اگر اهل تحقیق و دانش پژوهان مسلمان، علمای اسلامی را تشویق نمایند که به روش مورد بحث عمل کنند یقیناً در این مورد ما مسلمانان به وحدت و یک دلی می رسیم و از آلوده شدن و هم نوا گشتن با اربابان قدرت و سوء استفاده و غرض ورزی های سیاسی آنان که بر تفرّق مسلمین افزوده است به دور خواهیم ماند.

در پایان به عرض می رساند نگارنده بسیار امید دارد که در آینده ی نه چندان دور علمای اسلامی به اتّفاق این فتوای خداپسند را تأیید نمایند. زیرا چاره ای جز این نیست یا باید به تکذیب بدیهی ترین بدیهیات بپردازند و از بی اعتباری محاسبات دقیق و تردید ناپذیر دانش نجوم (ادعای تعارض دین و علم مسلّم) سخن بگویند و به ادامه و استمرار تفرّق موجود راضی باشند، یا برای تأیید فتوای شاگردان علّامه مفتی زاده (که نه فتوایی جدید و ابتکاری بلکه احیاء و تقویت رأی فقهی فقهای متأخر اهل سنّت می باشد) همّت گمارند و به یاری خدا همه ی ما مسلمانان همنوا و همگام برای ایجاد اتّحاد و همدلی میان خود با صدق و اخلاص تلاش نماییم.

جا دارد از سر دلسوزی و خیرخواهی برای افرادی سنّی نما و مزدور (4) که با نادانی « از انحراف پیروان فهیم و محبوب علامه مفتی زاده دم زدند و شعارخلاف فقه شافعی بودن فتوای اخیر مکتب قرآن را سردادند،» دعا کنیم و از خدا بخواهیم به آنان توفیق دهد با فتاوای فقهای بزرگوار شافعی آشنا شوند تا از تکرار ادعای بیسوادانه و گناه نابخشودنی دینفروشی و ذلّت و حقارتِ نوکری برای دشمنان اهل سنّت نجات یابند.

از خدای سبحان می طلبیم به همه ی ما مسلمانان توفیق گام برداشتن در جهت وحدت و صمیمیت و همدلی عطا فرماید. شاهو، مرداد 1392
منبع:www.mojahedkurd.wordpress.com

پاورقی :
1- توجه ! از پیامبر – صلی الله علیه و سلّم- نقل شده که سخن این قبیل منجمان را مردود و باطل اعلام فرموده است.
2- مقصود از علم، دانش قطعی و مسلّم می باشد، نه فرضیه های علمی و نه حتّی برخی آزمایش های تجربی مانند علم دارو سازی که گاهی ابطال و رد می شوند.
3- به رساله ی تحقیقی « نظر فقهای اهل سنّت در باره ی حلول ماه رمضان و عید فطر» اثر استاد حاج ملّا عبدالله احمدیان – ر حمه الله علیه- مراجعه فرمایید.
4- البته مردم شریف ما می دانند که حساب این قبیل افراد از علمای معزّز و محترم اهل سنّت جدا است.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: